🕊️💢خشونت نمادین📍خشونت نمادین اصطلاحی است که توسط پیر بوردیو(Pierre Bourdieu) در سال 1992 ابداع شده…
انتشار: 2026/07/30 08:11 UTCدریافت: 2026/08/03 02:37 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/03 02:37 UTC
🕊️💢خشونت نمادین📍خشونت نمادین اصطلاحی است که توسط پیر بوردیو(Pierre Bourdieu) در سال 1992 ابداع شده است. این نوع خشونت، خشونتی است که هیچ یک از خشونت کنندگان و تحت خشونت واقع شدگان نسبت به اعمال آن آگاهی ندارند. بوردیو معتقد است، چنین خشونتی، تحمیلکننده دستوراتی است، که اصولا بهمثابه دستور درک نمیشوند؛ بلکه با اتکا بر بازتولید باورها و تاثیر بر ناخوداگاه انجام می گیرند. بنابراین خشونت نمادین، ورود به ساحت ناخوداگاه است. این نظریه نشان میدهد؛ کنشگرانِ برخوردار از قالبهای دریافتی و ادراکی خاص، چگونه دستورات درون یک موقعیّت یا یک گفتار را درک کرده و از آنها اطاعت میکنند. 📍از نظر بوردیو، مهمترین اعمال کننده این خشونت در سطح کلان، دولت است. ابزار دولت برای اعمال این نوع سلطه بر ناخوداگاه افراد و اعمال خشونت نمادین نیز، نظام آموزشی، است. براین اساس،زبان، معانی و نظام نمادین حکومتگران، بر بقیه مردم جامعه تحمیل میشود. این نوع خشونت، جایگاه افراد در رأس قدرت را تحکیم بخشیده و عملکردهای واقعی آنها را از چشم بقیه مردم پنهان میسازد. 📍بوردیو با تغییری که در تعریف دولت ارائه می دهد، معتقد بود دولت، برخلاف گذشته که صرفا انحصار مشروع اعمال زور فیزیکی را دریک سرزمین داشت، در دوران کنونی اعمال انحصار خشونت نمادین را بر یک سرزمین معین و روی مجموعه جمعیت متعلق به آن، دارد. بوردیو دولت را از آنروی راهکار اعمال خشونت نمادین میداند که کارکرد دولت در دو قالب متجسّد میشود: در عینیّت؛ یعنی در قالب ساختارهای ویژه سیاسی و دیگری در ذهنیّت، یا به تعبیر دیگر در مغز و اعصاب؛ یعنی در قالب ساختارهای ذهنی و الگوهای درک و اندیشه.بهعنوان مثال، دولت از رهگذر عملیات مقدس نمایی و تأیید(همچون یادبود و بزرگداشت شخصیتهای تاریخی یا وارد کردن نام بعضی از درگذشتگان در فهرست قدّیسین در کتابهای درسی) در حال شکل دادن ناخوداگاه جمعی افراد بویژه دانش آموزان در مسیرهای مورد نظر خود است. دولت طی فرایند همگانی کردن(یعنی راه و رسمهای همگانی را که از طریق اطلاع عمومی بهگوش مردم میرساند)، همواره در حال غصب "حق إعمال خشونت نمادین مشروع" برای خود است. بهمنظور در دست داشتن حق إعمال خشونت نمادین، دولت همواره سعی دارد، تا تمامی اشکال همگانی کردن؛ اعم از چاپ و انتشار کتاب، نمایشهای تئاتری، خطابههای عمومی و ... را تنظیم کند.📍نتیجه خشونت نمادین که دولت آن را اینگونه تنظیم میکند، آن است که چهره روابط سلطهآمیز، بهصورت روابط محبتآمیز، بروز مییابد. بوردیو معتقد است که خشونت نمادین، در برخی موقعیتها و با صرف برخی هزینهها، بسیار بهتر از خشونت سیاسی-پلیسی عمل میکند. یکی از ضعفهای بزرگ سنّت مارکسیستی بهزعم بوردیو، آن بود که جایی برای این نوع از خشونتهای نرم؛ اما مؤثر، حتّی در عرصه اقتصادی در نظر نمی گرفت. 📍در عین حال بوردیو، خواهان رهایی جامعه از این خشونت و بهگونهای کلّیتر، از قید چیرگی طبقاتی و سیاسی، است. از نظر وی جامعه شناسی در این ارتباط می تواند رهایی بخش باشد، جامعهشناسی مانند تمام علوم، این وظیفه را بر عهده دارد که پرده را از چیزهای پنهان بردارد و با این کار، میتواند به تقلیل دادن خشونت نمادین که در روابط اجتماعی انجام میشود، بهخصوص در روابط ارتباطات رسانهای،