به همین دلیل «تکانگی در فراگفتاریک» اهمیت پیدا می کند. فعل ناگهان حرکت می کند. واژه از جای خود بلند…

«جهان نجاری شده»به روایت فراگفتاریکبه قلم: جمال بیگبیائیم به اتفاق فرضیه ی«جهان نجاری شده» را در دستگاه نظریه ی بینا رشته ای فراگفتاریک قرار دهیم، اینطوری می توانیم به یکی از استعاره های بسیار قدرتمند برای توضیح نسبت «انسان، واقعیت، زبان» و «ساختن جهان» دست بیابیم و آن فرضیه ی جهان نجاری شده استدر نگاه فراگفتاریک، جهان را نمی توان صرفن چیزی دانست که «وجود دارد» و انسان فقط آن را می بیند. بخشی از جهانی که ما تجربه می کنیم، جهانی است که ساخته، برش خورده، به هم متصل و قاب بندی شده است؛ درست مانند کار یک نجار.اما نکته مهم اینجاست:نجار فقط چوب را نمی سازد؛ او از میان امکان های بی شمار چوب، یک شکل را انتخاب می کند.بنابراین «جهان نجاری شده» یعنی جهانی که واقعیت خام آن، در برخورد با «زبان، ادراک، فرهنگ، خاطره، قدرت، بدن و فانتزی»، به صورت های قابل زیست تبدیل می شود.در اینجا «نجاری» استعاره ای از فرآیند شکل دادن به واقعیت است.۱. چوب جهان چیست؟در فراگفتاریک می توان گفت پیش از آنکه چیزی «معنا» داشته باشد، نوعی ماده ی خام وجود دارد:«صدا، بدن، حادثه، طبیعت، مرگ، عشق، ترس، حافظه، زمان و اتفاق»اما این ماده ی خام هنوز «جهان انسانی» نیست.وقتی زبان وارد می شود، شروع به بریدن می کند:این را «من» می نامد،آن را «دیگری»،این را «خوب»،آن را «بد»،این را «واقعیت»، و آن را «خیال».پس زبان، نخستین اره ی جهان است.۲. واژه ها ابزار نجاری نیستند؛ خودشان نجارنداینجا فرضیه ی فراگفتاریک از یک استعاره ی ساده فراتر می رود.در بسیاری از نظریه های سنتی، انسان از زبان استفاده می کند تا جهان را توصیف کند.اما در فراگفتاریک می توان پرسید:اگر این زبان باشد که ما را وادار می کند جهان را به این شکل ببینیم چه!!؟در این صورت، انسان تنها نجار نیست.زبان نیز نجار است و انسان یکی از مواد اولیه آن.واژه ی «وطن» فقط یک مکان جغرافیایی را نامگذاری نمی کند؛ «خاطره، فقدان، مرز،  پرچم، کودکی، تبعید، جنگ، مادر، مرگ و آرمان را نیز به آن متصل می کند.یک واژه، چند قطعه چوب معنایی را به هم میخ می کند.اینجا مفهوم مهم فراگفتاریک یعنی «ماژول های معنایی» وارد می شود.۳. میخ های جهان چیستند؟اگر جهان نجاری شده باشد، چه چیزی قطعات آن را به هم وصل می کند؟در خوانش فراگفتاریک:«عادت، ایدئولوژی، خاطره، ترس، میل و زبان»، میخ های جهان اند.مثلن کودکی که بارها شنیده است:«مرد نباید گریه کند»در واقع فقط یک جمله نشنیده است.یک میخ در ساختار بدن و روان او کوبیده شده است.سال ها بعد ممکن است گریه کند، اما پیش از اشک، یک صدای درونی بگوید:«مرد که گریه نمی کند.»اینجا جهان او قبلن نجاری شده است.او دیگر فقط در جهان زندگی نمی کند؛در معماری ای زندگی می کند که پیش از او ساخته شده است.۴. ایدئولوژی، نجار بزرگ جهان:یکی از رادیکال ترین نتایج این فرضیه همین جا ظاهر می شود.ایدئولوژی فقط مجموعه ای از عقاید نیست؛ ایدئولوژی معماری جهان را تغییر می دهد.دو انسان ممکن است به یک خیابان نگاه کنند اما دو جهان کاملن متفاوت ببینند.نفر اول:«خیابان ناامن است.»نفر دوم:«خیابان سرشار از زندگی است.»نفرسوم:«خیابان متعلق به ماست.»نفر چهارم:«این خیابان علیه ماست.»در واقع خیابان یکی است؛اما جهان های ادراکی متفاوت اند.فراگفتاریک می گوید:واقعیت واحد می تواند جهان های متعدد تولید کند، زیرا هر ذهن با ابزارهای متفاوتی آن را نجاری می کند.۵. بدن؛ کارگاه خاموش نجاری:در این فرضیه نباید بدن را فراموش کرد. بدن فقط چیزی نیست که در جهان قرار گرفته باشد؛ بدن یکی از ابزارهای ساخت جهان است.«گرسنگی، درد، میل، خستگی، لذت، ترس و لمس»، جهان را از نو اندازه گیری می کنند.یک صندلی برای انسان خسته:«محل نشستن» است.برای نجار:«قطعه ای چوب و سازه» است.برای کودک:«چیزی برای بالا رفتن» است.برای فردی که خاطره خاصی از آن دارد:«یک حادثه» است.پس شیء، یک جهان ثابت ندارد.هر بدن، متر و اره ی مخصوص خود را به جهان می آورد.این همان جایی است که مفهوم «تنانگی فراگفتاریک» می تواند فعال شود: معنا فقط در ذهن ساخته نمی شود؛ در بدن نیز اتصال پیدا می کند.۶. شعر، خرابکاری در کارگاه جهان:و شاید جذاب ترین نتیجه این فرضیه برای شعر همین باشد.شعر فراگفتاریک لزومن نمی خواهد یک میز زیباتر بسازد.گاهی می خواهد: میز را برگرداند،میخ ها را بیرون بکشد،چوب ها را از هم جدا کند و نشان دهد که میز همیشه میز نبوده است.شاعر وقتی واژه را از جای عادی اش خارج می کند، در واقع در معماری تثبیت شده زبان دست می برد.

شماره ۲۱۹۵ روزنامه #نقدحال منتشر شد✅ تاریخ انتشار: سه‌شنبه ۲۷ مردادماه ۱۴۰۵آدرس سایت روزنامه👇👇👇naghdehal.com@naghdehall

✅ جاودانگی‌کوانتومی‌و‌جهان‌های‌متعدد✍ #جمال_بيگ در شماره ۲۱۹۱ روزنامه #نقدحال از ديدگاه فيزيک نظري، مفهوم »جاودانگي کوانتومي« بر پايه تفسير جهان‌هاي متعدد از نظريه کوانتوم شکل گرفته است. در اين نگاه، هر رويداد کوانتومي به شاخه‌هاي گوناگون واقعيت تقسيم مي‌شود و آگاهي فرد همواره در شاخه‌اي ادامه مي‌يابد که در آن هنوز زنده است. فارغ از درستي يا نادرستي اين فرضيه در علم، آنچه براي نظريه بينارشته‌اي فراگفتاريک اهميت دارد به‌غير از فيزيک، نحوه‌ي زايش معنا از دل اين تصور است.‌ در روايت فراگفتاريک، جاودانگي کوانتومي را مي‌توان به‌عنوان يک »تکانگي معنايي« در نظر گرفت؛ لحظه‌اي که معنا از مرگ خطي فرار مي‌کند و در مسيرهاي متعدد پراکنده مي‌شود. در اينجا ديگر(مرگ، پايان کبوتر نيست)، انشعاب معناست. هر مرگ احتمالي به تولد روايتي ديگر تبديل مي‌شود و زبان به‌جاي ثبت پايان، مشغول توليد بي‌شمار آغازهاي تازه مي‌گردد. جهان‌هاي متعدد در نگاه فراگفتاريک تنها جهان‌هاي فيزيکي نيستند؛ آنها جهان‌هاي زباني، فرهنگي، هنري و رواني نيز هستند. هر واژه‌اي که بر زبان مي‌آوريم، هر استعاره‌اي که خلق مي‌کنيم و هر تفسيري که از يک رويداد ارائه مي‌دهيم، جهاني تازه مي‌سازد. بنابراين جهان‌هاي متعدد پيش از آنکه در آزمايشگاه‌هاي فيزيک حضور داشته باشند، در زيست‌بوم معنا حضور دارند. از ديدگاه مولفه‌ي »هم فرگشتگي معنا«، شعر، موسيقي، فلسفه و علم همزمان در‌حال توليد نسخه‌هاي متفاوتي از واقعيت هستند. دانشمند از جهان‌هاي متعدد سخن مي‌گويد، شاعر از هزار چهره‌ي عشق، نقاش از هزار رنگ سکوت و فيلسوف از هزار امکان هستي. اين‌ها ديگر فقط پديده‌هايي جداگانه نيستند، بلکه شاخه‌هاي مختلف يک درخت معنايي واحد هستند. در سطح روان‌شناختي، جاودانگي کوانتومي بازتاب ميل ديرينه انسان به شکست‌دادن مرگ است. اما فراگفتاريک نشان مي‌دهد که آنچه جاودانه مي‌شود، لزوما بدن يا آگاهي فردي نيست، بيشتر شبکه‌اي از معاني است که فرد در جهان رها مي‌کند. انسان در زبان، خاطره، هنر، روايت و تاثيرات خود بر ديگران به حيات ادامه مي‌دهد. به همين دليل جاودانگي را مي‌توان نوعي »تنانگي معنايي« دانست؛ تجسم‌يافتن معنا در بدن‌هاي ديگر، ذهن‌هاي ديگر و روايت‌هاي ديگر. در اين ميان مفهوم »تکينگي« نيز اهميت مي‌يابد. هر انسان يک مرکز توليد معناست. با مرگ او، آن مرکز خاموش مي‌شود، اما امواج معنايي برآمده از آن همچنان در شبکه زبان و فرهنگ حرکت مي‌کنند. درست مانند سنگي که در آب افتاده و حلقه‌هاي آن تا دوردست‌ها گسترش مي‌يابد. از ديدگاه فراگفتاريک، جهان‌هاي متعدد را مي‌توان استعاره‌اي بزرگ از تکثر معنا دانست. هيچ معنايي يگانه و نهايي نيست. هر معنا در کنار خود معناهاي رقيب، مکمل يا متضاد را نيز توليد مي‌کند. همان‌گونه که جهان‌هاي متعدد از يک رويداد کوانتومي منشعب مي‌شوند، معناهاي متعدد نيز از يک واژه، يک شعر يا يک اتفاق اجتماعي منشعب مي‌گردند. بنابراين جاودانگي کوانتومي در روايت فراگفتاريک بيش از آنکه مساله‌اي فيزيکي باشد، به يک اتفاق زباني و هستي‌شناختي تبديل مي‌شود. انسان شايد در جهان مادي فاني باشد، اما در جهان‌هاي بي‌شمار معنا که زبان پيوسته مي‌آفريند، بارها و بارها متولد مي‌شود. در اين چشم‌انداز، جاودانگي تنها ادامه بي‌پايان يک زندگي نخواهد بود، که احتمالا ادامه بي‌پايان امکان‌هاي معناست؛ جهاني که در آن هر پايان، آغاز شاخه‌اي تازه از هستي و هر سکوت، زايش زباني ديگر است‌.‌@naghdehall

- نتیجه‌ی جامعه‌شناختی : شعر، نه فقط روایتِ یک فرد، که روایتِ یک «نسلِ سرخورده» از فضایِ شهریِ ایران است. نسلی که می‌داند «جهان کوتاه‌تر از آن است که فاصله از تردید بیفتد»؛ یعنی حتی تردید و شک، لوکس‌تر از آن است که بتوان به آن پناه برد. در چنین وضعیتی، شعر به آخرین سنگرِ اعتراض تبدیل می‌شود؛ سنگری کحسن ملائی شاعر: ه در آن، کلمات با تمامِ تاریخِ سنگینِ خود، به تنِ مخاطب می‌خارند و او را به واکنش وامی‌دارند. ۵. نتیجه‌گیریشعرِ موردِ بررسی، در سطحِ نخست، فضایی بن‌بستی و سرکوب‌گر را ترسیم می‌کند، اما در سطحی عمیق‌تر، روایتگرِ بحرانی وجودی و زبانی است. تلفیقِ دو رویکردِ «فراگفتاریک» و «جامعه‌شناختی» به ما نشان داد که:1. واژه‌ها بیمارند : واژگانی مثل «آزادی»، «شهر» و «قاعده» در این شعر، نه در معنایِ مرسومِ خود، که در معنایِ «تب‌دار» و «وارونه» به کار رفته‌اند. این بیماریِ زبانی، ریشه در تاریخِ سرکوبِ معنا در گفتمانِ عمومی دارد.2. جامعه نیز بیمار است : فضایِ شهریِ شعر، بازتابی از جامعه‌ای است که در آن، آرمان‌ها به انحطاط رسیده، نخبگان مجبور به سازش شده‌اند و تنها واکنشِ ممکن، برخوردِ جسمانی و تن‌آزار با ساختارهایِ سخت است.3. شعر به مثابه‌ی درمانِ موقت : هرچند شعر راهِ رهاییِ نهایی را نشان نمی‌دهد، اما با عریان‌کردنِ «تنِ خارانِ کلمات»، دستِ کم فضایی برای تأمل و تشخیصِ بیماری فراهم می‌آورد. شاعر با «تنه‌زدن» و «خارش»، مخاطب را از خوابِ روزمرگی بیرون می‌کشد و او را با واقعیتِ تلخِ زیست‌زبان‌اش مواجه می‌سازد.در نهایت، می‌توان گفت که این شعر، یکی از مصادیقِ روشنِ «شعرِ بحران» در ادبیاتِ معاصرِ ایران است؛ شعری که نه در پیِ پاسخ، که در پیِ پرسش‌هایی است که خودِ زبان از سرِ ناچاری به آن‌ها دچار شده است. ۶. پیشنهادهایی برای نقدِ شعر بر اساس سایر نظریه‌های ادبیبرای غنی‌تر شدنِ بحث و کاویدنِ لایه‌هایِ پنهانِ این شعر، به دوستان ديگر گروه پيشنهاد می‌شود که آن را از زوایایِ زیر نیز بررسی کنند: رویکرد هاي نظری ، پرسشِ هاي محوری و نکته‌ی قابلِ بررسی در شعر :1- نقد بر اساس فرمالیسم روسی (آشنایی‌زدایی) : شاعر چگونه با هنجارشکنیِ زبانی، مخاطب را از عادتِ زبانی خارج می‌کند؟ - براي مثال : ترکیباتِ غریبِ «طبلِ زیرِ پایِ علی چپ»، «دیوارهایِ ترش» و «سبیلِ کوتاهِ گربه». 2- نقد اسطوره‌ای-کهن‌الگویی (یونگ) : کدام کهن‌الگوها در تصاویرِ شعر فعال هستند؟ براي مثال : «بن‌بست» (نمادِ بن‌بستِ وجودی)، «لانه» (نمادِ امنیتِ ازدست‌رفته) و «موش/گربه» (نمادِ تعقیب و گریزِ همیشگی). 3- نقد اگزیستانسیالیستی (سارتر/کامو) : انسانِ این شعر در چه وضعیتِ پوچی گیر کرده و چه واکنشی نشان می‌دهد؟ براي مثال : «جهان کوتاه‌تر از آن است که فاصله‌ی تردید بیفتد» و تنه‌زدنِ عبث به دیوار. 4- نقد پساساختارگرا (دریدا/فوکو) : چگونه این شعر، تقابل‌هایِ دوگانه‌ی معنایی (مثل آزادی/اسارت، شیرینی/تلخی) را بر هم می‌زند؟ - براي مثال : آزادی به موش‌صفت تنزل یافته و عسل به تلخی تبدیل شده است. 5- نقد بوم‌گرا (اکوکریتیسیسم) : نسبتِ انسان با حیوانات و فضایِ شهری در این شعر چگونه ترسیم شده است؟ براي مثال : حیواناتِ شهری (موش، گربه، زنبور، مورچه) هر یک نمادِ قشر یا نیرویی در جامعه‌اند. 6- نقد روان‌کاوانه (لاکان) : «فقدان» و «نامِ پدر» در کجایِ این شعر به بحران می‌رسند؟ براي مثال : دیوارهایِ قانون‌نویس، همان «نظمِ نمادینِ» فروپاشیده‌اند و سوژه به «امرِ واقعی» (تنِ خاران) پناه برده است. 7- نقد هرمنوتیک (تأویل‌گرا) : اگر این شعر را یک «متنِ مقدسِ نانوشته» بدانیم، چه تأویل‌هایی از آن می‌توان داشت؟ براي مثال : هر خواننده، بر اساسِ تاریخِ زیسته‌ی خود، می‌تواند تأویلی تازه از «کوچه» و «آزادی» ارائه دهد.سپاسگزارم حسن ملائی