«جهان نجاری شده»به روایت فراگفتاریکبه قلم: جمال بیگبیائیم به اتفاق فرضیه ی«جهان نجاری شده» را در دس…

به همین دلیل «تکانگی در فراگفتاریک» اهمیت پیدا می کند. فعل ناگهان حرکت می کند. واژه از جای خود بلند می شود.تشبیه دیگر تزئین نیست؛ سازه را جابه جا می کند.و مخاطب ناگهان متوجه می شود: آنچه طبیعی تصور می کردم، شاید فقط یک نجاری قدیمی بوده است.۷. « جهان نجاری شده» و مفهوم « تکینگی» در فراگفتاریک:در اینجا می توان فرضیه را بهمفهوم «تکینگی» پیوند زد.«تکینگی» لحظه ای است که یک قطعه از جهان دیگر در جای قبلی خود نمی نشیند.مثلن:«خانه»،ناگهان می شود «زندان».«پرچم»، ناگهان می شود «حافظه».«مادر»، ناگهان از یک نسبت خانوادگی به «سرزمین» تبدیل می شود.«مرگ»،ناگهان از پایان زندگی به «آغاز روایت» تبدیل می شود.در چنین لحظه ای، نجاری قبلی جهان شکست می خورد و معماری تازه ای شکل می گیرد.۸. آیا جهان واقعا نجاری شده است؟:اینجا باید احتیاط نظری داشت.«جهان نجاری شده» نباید به این معنا گرفته شود که هیچ واقعیت مستقلی بیرون از ذهن وجود ندارد.فراگفتاریک می تواند میان دو سطح تمایز بگذارد:جهان هستی‌شناختیوجهان تجربه شده و معناشده.باران ممکن است مستقل از ما ببارد؛ اما «باران» به عنوان «خاطره، عشق، تهدید، نعمت، موسیقی یا شعر»، محصول شبکه ای از بدن، فرهنگ و زبان است.بنابراین: ما جهان را خلق نمی کنیم؛اما جهانی را که در آن زندگی می کنیم، تا حد زیادی شکل می دهیم.این تفاوت بسیار مهم است.۹. و شاید مهم ترین گزاره فرضیه از دیدگاه فراگفتاریک:انسان در جهانی زندگی می کند که پیشینیان او آن را نجاری کرده اند؛اما هر نسل می تواند دوباره آن را باز کند.واژه ها میخ های قدیمی اند.شعر، چکش معکوس است.چکش معمولی میخ را فرو می برد؛شعر می تواند میخ را بیرون بکشد.و وقتی میخ بیرون می آید، قطعه ای از جهان آزاد می شود.شاید رسالت فراگفتاریک دقیقن همین باشد: و نه ساختن یک جهان نهایی،که بیشتر، آشکار کردن نجاری های پنهان جهان است.از این دیدگاه، «جهان نجاری شده» می تواند یک مفهوم مرکزی برای نظریه ی بینا رشته ای فراگفتاریک باشد؛ زیرا همزمان «زبان، روان، بدن، جامعه، سیاست، هنر، حافظه و فرهنگ» را در یک مدل واحد به هم متصل می کند.و در نهایت شاید بتوان آن را در یک جمله فشرده کرد:جهان آن چیزی نیست که فقط ساخته شده است؛ جهان چیزی است که مدام «ساخته، بریده، میخ شده، باز شده و دوباره ساخته» می شود.و فراگفتاریک، هنرِ شنیدن «صدای اره» در پشتِ «سکوتِ» جهان است.زنده باد ادبیات ایرانبا احترام#جمال_بيگ

شماره ۲۱۹۵ روزنامه #نقدحال منتشر شد✅ تاریخ انتشار: سه‌شنبه ۲۷ مردادماه ۱۴۰۵آدرس سایت روزنامه👇👇👇naghdehal.com@naghdehall

✅ جاودانگی‌کوانتومی‌و‌جهان‌های‌متعدد✍ #جمال_بيگ در شماره ۲۱۹۱ روزنامه #نقدحال از ديدگاه فيزيک نظري، مفهوم »جاودانگي کوانتومي« بر پايه تفسير جهان‌هاي متعدد از نظريه کوانتوم شکل گرفته است. در اين نگاه، هر رويداد کوانتومي به شاخه‌هاي گوناگون واقعيت تقسيم مي‌شود و آگاهي فرد همواره در شاخه‌اي ادامه مي‌يابد که در آن هنوز زنده است. فارغ از درستي يا نادرستي اين فرضيه در علم، آنچه براي نظريه بينارشته‌اي فراگفتاريک اهميت دارد به‌غير از فيزيک، نحوه‌ي زايش معنا از دل اين تصور است.‌ در روايت فراگفتاريک، جاودانگي کوانتومي را مي‌توان به‌عنوان يک »تکانگي معنايي« در نظر گرفت؛ لحظه‌اي که معنا از مرگ خطي فرار مي‌کند و در مسيرهاي متعدد پراکنده مي‌شود. در اينجا ديگر(مرگ، پايان کبوتر نيست)، انشعاب معناست. هر مرگ احتمالي به تولد روايتي ديگر تبديل مي‌شود و زبان به‌جاي ثبت پايان، مشغول توليد بي‌شمار آغازهاي تازه مي‌گردد. جهان‌هاي متعدد در نگاه فراگفتاريک تنها جهان‌هاي فيزيکي نيستند؛ آنها جهان‌هاي زباني، فرهنگي، هنري و رواني نيز هستند. هر واژه‌اي که بر زبان مي‌آوريم، هر استعاره‌اي که خلق مي‌کنيم و هر تفسيري که از يک رويداد ارائه مي‌دهيم، جهاني تازه مي‌سازد. بنابراين جهان‌هاي متعدد پيش از آنکه در آزمايشگاه‌هاي فيزيک حضور داشته باشند، در زيست‌بوم معنا حضور دارند. از ديدگاه مولفه‌ي »هم فرگشتگي معنا«، شعر، موسيقي، فلسفه و علم همزمان در‌حال توليد نسخه‌هاي متفاوتي از واقعيت هستند. دانشمند از جهان‌هاي متعدد سخن مي‌گويد، شاعر از هزار چهره‌ي عشق، نقاش از هزار رنگ سکوت و فيلسوف از هزار امکان هستي. اين‌ها ديگر فقط پديده‌هايي جداگانه نيستند، بلکه شاخه‌هاي مختلف يک درخت معنايي واحد هستند. در سطح روان‌شناختي، جاودانگي کوانتومي بازتاب ميل ديرينه انسان به شکست‌دادن مرگ است. اما فراگفتاريک نشان مي‌دهد که آنچه جاودانه مي‌شود، لزوما بدن يا آگاهي فردي نيست، بيشتر شبکه‌اي از معاني است که فرد در جهان رها مي‌کند. انسان در زبان، خاطره، هنر، روايت و تاثيرات خود بر ديگران به حيات ادامه مي‌دهد. به همين دليل جاودانگي را مي‌توان نوعي »تنانگي معنايي« دانست؛ تجسم‌يافتن معنا در بدن‌هاي ديگر، ذهن‌هاي ديگر و روايت‌هاي ديگر. در اين ميان مفهوم »تکينگي« نيز اهميت مي‌يابد. هر انسان يک مرکز توليد معناست. با مرگ او، آن مرکز خاموش مي‌شود، اما امواج معنايي برآمده از آن همچنان در شبکه زبان و فرهنگ حرکت مي‌کنند. درست مانند سنگي که در آب افتاده و حلقه‌هاي آن تا دوردست‌ها گسترش مي‌يابد. از ديدگاه فراگفتاريک، جهان‌هاي متعدد را مي‌توان استعاره‌اي بزرگ از تکثر معنا دانست. هيچ معنايي يگانه و نهايي نيست. هر معنا در کنار خود معناهاي رقيب، مکمل يا متضاد را نيز توليد مي‌کند. همان‌گونه که جهان‌هاي متعدد از يک رويداد کوانتومي منشعب مي‌شوند، معناهاي متعدد نيز از يک واژه، يک شعر يا يک اتفاق اجتماعي منشعب مي‌گردند. بنابراين جاودانگي کوانتومي در روايت فراگفتاريک بيش از آنکه مساله‌اي فيزيکي باشد، به يک اتفاق زباني و هستي‌شناختي تبديل مي‌شود. انسان شايد در جهان مادي فاني باشد، اما در جهان‌هاي بي‌شمار معنا که زبان پيوسته مي‌آفريند، بارها و بارها متولد مي‌شود. در اين چشم‌انداز، جاودانگي تنها ادامه بي‌پايان يک زندگي نخواهد بود، که احتمالا ادامه بي‌پايان امکان‌هاي معناست؛ جهاني که در آن هر پايان، آغاز شاخه‌اي تازه از هستي و هر سکوت، زايش زباني ديگر است‌.‌@naghdehall

- نتیجه‌ی جامعه‌شناختی : شعر، نه فقط روایتِ یک فرد، که روایتِ یک «نسلِ سرخورده» از فضایِ شهریِ ایران است. نسلی که می‌داند «جهان کوتاه‌تر از آن است که فاصله از تردید بیفتد»؛ یعنی حتی تردید و شک، لوکس‌تر از آن است که بتوان به آن پناه برد. در چنین وضعیتی، شعر به آخرین سنگرِ اعتراض تبدیل می‌شود؛ سنگری کحسن ملائی شاعر: ه در آن، کلمات با تمامِ تاریخِ سنگینِ خود، به تنِ مخاطب می‌خارند و او را به واکنش وامی‌دارند. ۵. نتیجه‌گیریشعرِ موردِ بررسی، در سطحِ نخست، فضایی بن‌بستی و سرکوب‌گر را ترسیم می‌کند، اما در سطحی عمیق‌تر، روایتگرِ بحرانی وجودی و زبانی است. تلفیقِ دو رویکردِ «فراگفتاریک» و «جامعه‌شناختی» به ما نشان داد که:1. واژه‌ها بیمارند : واژگانی مثل «آزادی»، «شهر» و «قاعده» در این شعر، نه در معنایِ مرسومِ خود، که در معنایِ «تب‌دار» و «وارونه» به کار رفته‌اند. این بیماریِ زبانی، ریشه در تاریخِ سرکوبِ معنا در گفتمانِ عمومی دارد.2. جامعه نیز بیمار است : فضایِ شهریِ شعر، بازتابی از جامعه‌ای است که در آن، آرمان‌ها به انحطاط رسیده، نخبگان مجبور به سازش شده‌اند و تنها واکنشِ ممکن، برخوردِ جسمانی و تن‌آزار با ساختارهایِ سخت است.3. شعر به مثابه‌ی درمانِ موقت : هرچند شعر راهِ رهاییِ نهایی را نشان نمی‌دهد، اما با عریان‌کردنِ «تنِ خارانِ کلمات»، دستِ کم فضایی برای تأمل و تشخیصِ بیماری فراهم می‌آورد. شاعر با «تنه‌زدن» و «خارش»، مخاطب را از خوابِ روزمرگی بیرون می‌کشد و او را با واقعیتِ تلخِ زیست‌زبان‌اش مواجه می‌سازد.در نهایت، می‌توان گفت که این شعر، یکی از مصادیقِ روشنِ «شعرِ بحران» در ادبیاتِ معاصرِ ایران است؛ شعری که نه در پیِ پاسخ، که در پیِ پرسش‌هایی است که خودِ زبان از سرِ ناچاری به آن‌ها دچار شده است. ۶. پیشنهادهایی برای نقدِ شعر بر اساس سایر نظریه‌های ادبیبرای غنی‌تر شدنِ بحث و کاویدنِ لایه‌هایِ پنهانِ این شعر، به دوستان ديگر گروه پيشنهاد می‌شود که آن را از زوایایِ زیر نیز بررسی کنند: رویکرد هاي نظری ، پرسشِ هاي محوری و نکته‌ی قابلِ بررسی در شعر :1- نقد بر اساس فرمالیسم روسی (آشنایی‌زدایی) : شاعر چگونه با هنجارشکنیِ زبانی، مخاطب را از عادتِ زبانی خارج می‌کند؟ - براي مثال : ترکیباتِ غریبِ «طبلِ زیرِ پایِ علی چپ»، «دیوارهایِ ترش» و «سبیلِ کوتاهِ گربه». 2- نقد اسطوره‌ای-کهن‌الگویی (یونگ) : کدام کهن‌الگوها در تصاویرِ شعر فعال هستند؟ براي مثال : «بن‌بست» (نمادِ بن‌بستِ وجودی)، «لانه» (نمادِ امنیتِ ازدست‌رفته) و «موش/گربه» (نمادِ تعقیب و گریزِ همیشگی). 3- نقد اگزیستانسیالیستی (سارتر/کامو) : انسانِ این شعر در چه وضعیتِ پوچی گیر کرده و چه واکنشی نشان می‌دهد؟ براي مثال : «جهان کوتاه‌تر از آن است که فاصله‌ی تردید بیفتد» و تنه‌زدنِ عبث به دیوار. 4- نقد پساساختارگرا (دریدا/فوکو) : چگونه این شعر، تقابل‌هایِ دوگانه‌ی معنایی (مثل آزادی/اسارت، شیرینی/تلخی) را بر هم می‌زند؟ - براي مثال : آزادی به موش‌صفت تنزل یافته و عسل به تلخی تبدیل شده است. 5- نقد بوم‌گرا (اکوکریتیسیسم) : نسبتِ انسان با حیوانات و فضایِ شهری در این شعر چگونه ترسیم شده است؟ براي مثال : حیواناتِ شهری (موش، گربه، زنبور، مورچه) هر یک نمادِ قشر یا نیرویی در جامعه‌اند. 6- نقد روان‌کاوانه (لاکان) : «فقدان» و «نامِ پدر» در کجایِ این شعر به بحران می‌رسند؟ براي مثال : دیوارهایِ قانون‌نویس، همان «نظمِ نمادینِ» فروپاشیده‌اند و سوژه به «امرِ واقعی» (تنِ خاران) پناه برده است. 7- نقد هرمنوتیک (تأویل‌گرا) : اگر این شعر را یک «متنِ مقدسِ نانوشته» بدانیم، چه تأویل‌هایی از آن می‌توان داشت؟ براي مثال : هر خواننده، بر اساسِ تاریخِ زیسته‌ی خود، می‌تواند تأویلی تازه از «کوچه» و «آزادی» ارائه دهد.سپاسگزارم حسن ملائی