📜 تحقیقی مستند در ردّ باور به نحوستِ «چهارشنبهی آخر صفر»بسم الله الرحمن الرحیممقدمهبا فرارسیدن پای…
انتشار: 2026/08/12 10:46 UTCویرایش: 2026/08/13 04:45 UTCدریافت: 2026/08/13 22:45 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/13 22:45 UTC
📜 تحقیقی مستند در ردّ باور به نحوستِ «چهارشنبهی آخر صفر»بسم الله الرحمن الرحیممقدمهبا فرارسیدن پایان ماه صفر، باوری کهن در میان بخشی از عامهی مسلمانان دوباره رواج مییابد: پرهیز از سفر و ازدواج، خواندنِ نمازها و اورادِ خاص، و اعتقاد به اینکه آخرین چهارشنبهی این ماه، روزی شوم و نحس است. این نوشتار، با استناد به نصوصِ صریح نبوی و فتاوای معتبر فقه حنفی، این باور را از حیث سندی و فقهی مورد بررسی قرار میدهد.—بخش اول: نصّ نبوی در ابطال نحوستپیامبر ﷺ فرمودند:«لَا عَدْوَى وَلَا طِيَرَةَ وَلَا هَامَةَ وَلَا صَفَرَ»«نه واگیریِ خودبهخودیِ بیماری [بدون اذن الهی]، نه فال بد، نه شگون هامه (جغد)، و نه نحوستِ صفر [وجود دارد]»▪ راوی: ابوهریره رضیاللهعنه▪ تخریج: صحیح البخاری (ح ۵۷۵۷) | صحیح مسلم(ح ۲۲۲۱)حافظ ابن حجر عسقلانی در فتحالباری، دو تفسیر برای «صفر» در این حدیث نقل میکند: یا بیماریِ واگیردار شکمی که جاهلیت آن را نحس میشمرد، یا خودِ باور به نحوستِ ماه صفر — که همان تفسیرِ مورد اشارهی امام نووی در شرح صحیح مسلم است. در هر دو تفسیر، حکمِ نهایی یکسان است: ابطالِ کاملِ این باور از سوی شارع.حدیثِ مکمل در همین باب:«الطِّيَرَةُ شِرْكٌ» (سه بار) «وَمَا مِنَّا إِلَّا، وَلَكِنَّ اللَّهَ يُذْهِبُهُ بِالتَّوَكُّلِ»«فال بد، شرک است... و هیچکس از ما نیست [که گاه این وسوسه به دلش نیفتد]، اما خداوند آن را با توکل از میان میبرد»▪ راوی: عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه▪ تخریج: سنن ابیداود (ح ۳۹۱۰) | جامع ترمذی (ح ۱۶۱۴) | سنن ابنماجه (ح ۳۵۳۸)—بخش دوم: مستندات فقه حنفی۱) فتاوای عالمگیری (مرجعِ رسمیِ فقه حنفی، تدوینشده به دستور اورنگزیب):دربارهی کسانی که در ماه صفر از سفر و ازدواج پرهیز میکنند، سؤال شده و پاسخ آمده که این باور از میراث اهل نجوم است که آن را رواج دادهاند تا سخنی دروغین را که به پیامبر ﷺ نسبت میدهند، تثبیت کنند؛ و این «دروغی آشکار» است (۵/۴۶۱).۲) ملا علی قاری، شارح حنفیِ مشکاة المصابیح:روایتِ رایج «مَنْ بَشَّرَنِي بِخُرُوجِ صَفَرَ بَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ» را چنین حکم میدهد: «لَا أَصْلَ لَهُ» — هیچ ریشهای ندارد (الأسرار المرفوعة، ح ۴۳۷). این حکم را علامه عجلونی در کشفالخفاء (ح ۲۴۱۸)، امام شوکانی در الفوائد المجموعة (ح ۱۲۶۰)، و علامه طاهر پتنی در تذکرة الموضوعات (ص ۱۱۶) نیز تکرار کردهاند.۳) علامه عبدالحی لکنوی، از اکابر فقهای حنفیِ هند:در القول الفیصل (۵/۱۰۳-۱۰۴)، ضابطهای دقیق برای هرگونه نمازِ منسوب به مناسبتهای غیرمستند ارائه میدهد: چنین عملی تنها زمانی از حیطهی «مباح» خارج نمیشود که برخاسته از شریعت دانسته نشود، بدان اهتمامِ عبادات واجب داده نشود، و التزامِ آن بهگونهای نباشد که شریعت از آن نهی کرده است؛ در غیر این صورت، نتیجهاش به تعبیرِ فقهای متأخر «نیکیِ برباد، گناهِ لازم» خواهد بود.۴) اجماعِ مفتیان حنفیِ معاصر (شبهقاره):- مفتی محمد شفیع (بنیانگذار دارالعلوم کراچی)، در امداد المفتین، روزه و اعمالِ خاصِ این روز را «کاملاً غلط و بیاصل» و التزامِ آن را «بدعت و ناجایز» میداند (ص ۴۱۶).- فتاوای رشیدیه (ص ۱۷۱)، کفایة المفتی (۲/۳۰۲)، و احسن الفتاویٰ (۱/۳۶۰) هر یک با عباراتی مشابه، این رسوم را «بیاصل» و عمل بدان را «گناه» اعلام کردهاند.- فتاوای حقانیه (۲/۸۴) و فتاوای رحیمیه (۲/۶۸-۶۹)، با استناد به منابع سیره (شمسالتواریخ)، نشان میدهند در ۲۸ صفرِ سال ۱۱ هجری، بیماریِ پیامبر ﷺ نه بهبود یافت بلکه شدت گرفت — و همان شب، حضرت ابوبکر رضیاللهعنه مأمور امامتِ نماز شدند. جشنگرفتنِ این روز، بنابراین، وارونهکردنِ واقعیتِ تاریخی است.—بخش سوم: تنبیهی بر استنادِ نادرستِ قرآنیبرخی برای اثبات نحوستِ «چهارشنبه» به آیاتِ مربوط به هلاکتِ قومِ عاد استناد میکنند (سورهی قمر: ۱۹؛ سورهی فصلت: ۱۶). بررسیِ دقیقِ متنِ این آیات نشان میدهد که قرآن کریم هیچجا نامِ روزِ هفته را مشخص نکرده است؛ انتساب این رخداد به «چهارشنبه» تنها در برخی روایاتِ تفسیریِ متأخر و بدون سندِ معتبر آمده و نمیتواند مستندِ شرعی قرار گیرد.—نتیجهگیریاجماعی کمنظیر میان محدثان (بخاری، مسلم، ابوداود، ترمذی، ابنماجه) و فقهای حنفی (از فتاوای عالمگیری تا مفتیان معاصر) بر یک نکته گواهی میدهد: نحوستِ چهارشنبهی آخر صفر نه در قرآن ریشه دارد، نه در سنتِ صحیح، و نه در فقه معتبر — بلکه میراثی از باورهای نجومیِ جاهلیت است که با احادیثِ جعلی به دین نسبت داده شده است. وظیفهی هر مسلمانی است که خود از این خرافه دوری کند و در حدّ توان، دیگران را نیز از آن آگاه سازد.والله أعلم بالصواب. کانال داعیان اسلام @dahyain_isalam