📝 جانباختگان دیماه ۱۴۰۴؛ یک گزارش پژوهشی مبتنی بر دادهدر موضوعی که آمار، روایتهای سیاسی و منازعا…
انتشار: 2026/08/21 19:33 UTCدریافت: 2026/08/22 00:06 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/22 00:06 UTC
📝 جانباختگان دیماه ۱۴۰۴؛ یک گزارش پژوهشی مبتنی بر دادهدر موضوعی که آمار، روایتهای سیاسی و منازعات رسانهای بهشدت درهم تنیدهاند، شاید پیش از پذیرفتن یا رد کردن هر عددی، یک سؤال مهمتر وجود داشته باشد:این عدد چگونه به دست آمده است؟کریم نیکونظر، روزنامهنگار و روایتنویسی که بخش مهمی از کارش بر جستوجوی اسناد، دادهها و بازسازی روایت از خلال منابع مختلف استوار بوده، این بار به سراغ جانباختگان دیماه ۱۴۰۴ رفته و کوشیده است با روشی پژوهشی، دادههای موجود درباره تعداد جانباختگان را بررسی کند.نیکونظر پیشتر با مشارکت در شکلگیری «رادیو تراژدی» و «کتاب تراژدی»، همراه گروهی از روزنامهنگاران و نویسندگان، زندگی شخصیتهای کمترشناختهشده و بخشهای کمترروایتشده زندگی چهرههای تاریخی ایران را بر پایه پژوهش روزنامهنگارانه روایت کرده است.این بار اما موضوع، نه تاریخ دور، که واقعهای بسیار نزدیک و همچنان محل اختلاف است.در چنین موضوعی، اعتبار هر نتیجهای بیش از هر چیز به منابع، شیوه گردآوری دادهها، امکان راستیآزمایی و روش رسیدن از دادهها به عدد نهایی وابسته است.بنابراین شاید بهتر باشد این گزارش را نه با این پرسش که «عدد نهایی با باور قبلی ما سازگار است یا نه»، بلکه با این پرسش بخوانیم:روش رسیدن به این عدد تا چه اندازه قابل بررسی و دفاع است؟🎯 گزارش پژوهشی درباره جانباختگان دیماه ۱۴۰۴✍️ کریم نیکونظرفرهیختگان:در رویدادهای خونین و مناقشهبرانگیز، اعداد خود بخشی از نبرد روایتها میشوند. اما جان انسانها نباید به ابزار اثبات روایت سیاسی این یا آن طرف تبدیل شود.آیا میتوان درباره تعداد جانباختگان یک واقعه سیاسی، مستقل از موضع سیاسی خودمان، بر سر یک روش قابل راستیآزمایی برای شمارش توافق کنیم؟#دی۱۴۰۴ #جانباختگان #کریم_نیکونظر #روزنامهنگاری_تحقیقی #پژوهش#فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
پستهای تلگرام — فرهیختگان
نــگار عــجم مشهد. دیماه خونین ۱۴۰۴ #فرهیختگان با یاد فرزندان ایرانپـگاه حـیدری شیراز. دیماه خونین ۱۴۰۴#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
😄 «مبادا اپلای کنی!»؛ سامانههای احتمالی برای اجرای طرح مقابله با نفوذاگر برای اجرای طرح «مقابله با نفوذ» قرار باشد برای هر نوع ارتباط علمی، دانشگاهی و خارجی سازوکار نظارتی تازهای ایجاد شود، چه سامانههایی لازم خواهیم داشت؟حسین قتیب در یک طنز، تعدادی از سامانههای آینده را از همین حالا طراحی کرده است: متن اصلی «ساکت، جُرم، مباد، بِمان، بیگانه، نَرو و اعتراف از حسین قتیب» در ادامه:برای اجرای طرح مقابله با نفوذ مصوب مجلس چند سامانه استعلام جدید باید تشکیل شود: سامانه «ساکت»سامانه ارزیابی کلاسها و تعلیماتبرای هر دوره حضوری، آنلاین و احتمالاً در آینده آموزش آشپزی به اعضای خانواده.سامانه «جُرم»جستوجو و رصد مطالباتبرای بررسی پیشنهادهای مردم و تشخیص اینکه کدام پیشنهاد قابلیت ارتقا به پرونده امنیتی داردسامانه «مباد»: سامانه مدیریت بورس و اپلای دانشگاهیاسمش هم از همان ابتدا تکلیف متقاضی را روشن میکند: «مبادا اپلای کنی!»ورژن دیگر آن سامانه «بِمان»بررسی مجوز اپلای و نامنویسیبرای بررسی درخواست اپلای، پذیرش و بورس دانشگاههای خارجیسامانه «بیگانه»: بررسی یکپارچه گفتوگوها و ارتباطات نامطمئن همگانی برای هرگونه ارتباط با شخص خارجی در فضای مجازی.سامانه «نَرو»نظام رصد ورود به نمایندگیهای خارجیبرای صدور مجوز مراجعه به سفارتخانهها در داخل و خارج کشورسامانه «اعتراف»اعلام عمومی تعاملات، روابط و ارتباطات فرامرزیبرای ثبت داوطلبانه تمام کارهایی که قبل از تأسیس سامانه انجام دادهاید و آن زمان نمیدانستید روزی سامانهای برایشان ساخته خواهد شد.#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
🍳 نیمرو؛ غذای فوری ایرانی در روایت نادرمیرزا قاجارگاهی جذابیت متون تاریخی نه در روایت شاهان و جنگها، بلکه در جزئیاتی است که نشان میدهد مردم چه میخوردهاند و چگونه زندگی میکردهاند.نادرمیرزا قاجار در «کارنامه خورش» وقتی به نیمرو میرسد، آن را غذایی تقریباً جهانشمول و راهحل کدبانو برای «مهمان گرسنه» معرفی میکند؛ غذایی که بهویژه در روستاهای آذربایجان به سبب فراوانی تخممرغ و روغن، زود آماده میشده است.📜 نوشتار اصلینیمروکدبانو گفت «این خورش گویا در جهان جایی نبُوَد که ندانند، چون مَر مهمان گرسنه را باید زود خورش پیش کشند، به روستاهای آذربادگان همهجای این خورش پزند، ازیرا که زود به دست آید و به روستا تخم ماکیان و روغن فراوان است و خوشمزهتر آن بُوَد که با کرهٔ تازه پزند و آن چنان باشد که کرهٔ تازه را ساده به دوری نهند و به آتش گذارند، چون نیک گرم شود نه بدانجای که داغ گردد و از دوغ جدا، تخم ماکیان در آن شکنند و نیمبرشت برگیرند و نمک و پلپل بر وی افشانند، با نان خورند. اگر با روغن زرد پزند، باید روغن نیک تافته گردد که بوی خامی ندهد و مرصعش نامند.»📚 مأخذ: نادرمیرزا قاجار، کارنامه خورش: دستور غذاهای نادرمیرزا قاجار، بهکوشش نازیلا نظمی، نشر اطراف، ۱۳۹۹، ص ۳۲۵.از سفره نگار#نیمرو #تاریخ_غذا #آشپزی_ایرانی #نادرمیرزا_قاجار #کارنامه_خورش#فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
🔴 از گرسنگی تا خیزش اجتماعی؛ نقطهای که بحران معیشت سیاسی میشودتورم از چه زمانی دیگر فقط یک مسئله اقتصادی نیست؟خانوارها معمولاً با اولین افزایش قیمت به نقطه بحران نمیرسند. ابتدا تفریح و خریدهای غیرضروری را حذف میکنند، بعد سراغ کالاهای ارزانتر میروند، پساندازشان را مصرف میکنند، قرض میگیرند و گاهی داراییهایشان را میفروشند.اما این سازوکارهای بقا تا کجا میتوانند ادامه پیدا کنند؟احمد علوی در مقالهای با عنوان «از گرسنگی تا خیزش اجتماعی» تلاش کرده همین نقطه را پیدا کند؛ نقطهای که فشار اقتصادی دیگر درون خانواده باقی نمیماند و به بحران اجتماعی و مسئلهای سیاسی تبدیل میشود.یکی از نکات مهم مقاله این است که برای چنین تحولی نمیتوان یک عدد ــ مثلاً نرخ مشخصی از تورم ــ تعیین کرد.به تحلیل علوی، خطر زمانی افزایش مییابد که چند اتفاق همزمان رخ دهد: فشار اقتصادی شدید، گسترده و طولانی شود؛ پسانداز و دارایی خانوارها تحلیل برود؛ مصرف غذا، درمان و آموزش کاهش پیدا کند؛ حمایت دولت و شبکههای خانوادگی دیگر قادر به جبران نباشد؛ و سرانجام مردم محرومیت خود را نه مسئلهای شخصی، بلکه حاصل ناکارآمدی، تبعیض یا بیعدالتی نهادی ببینند.مقاله سه آستانه را از یکدیگر جدا میکند:فقر ← فرسایش اجتماعی ← سیاسیشدن محرومیتو نقطه حساس دقیقاً میان دو مرحله آخر قرار دارد؛ جایی که بحران از حوزه «رفاه» عبور میکند و وارد حوزه «مشروعیت و حکمرانی» میشود.در مورد ایران نیز نویسنده معتقد است خطر اصلی صرفاً افزایش بیشتر قیمتها نیست؛ مسئله مهمتر، فرسایش تدریجی توان جامعه برای تحمل افزایش قیمتهاست. بنابراین شاید مهمترین شاخص هشدار نه خود نرخ تورم، بلکه رفتار خانوار باشد: مردم هنوز برای تحمل تورم از چه منابعی استفاده میکنند و این منابع چه زمانی تمام میشوند؟✍️ از گرسنگی تا خیزش اجتماعیاحمد علویمتن کامل در ایران امروز فرهیختگان:این مقاله یک پرسش مهم را پیش روی سیاستگذار میگذارد:اگر مردمی برای حفظ زندگی روزمره ابتدا تفریح، بعد پسانداز و دارایی و سرانجام غذا، درمان و آموزش خود را مصرف و حذف کنند، از کجا میتوان فهمید که جامعه به انتهای ظرفیت تحملش نزدیک شده است؟و شاید پرسش مهمتر این باشد:آیا سیاستگذار ایرانی امروز این «نقطه تبدیل» را اندازه میگیرد، یا همچنان فقط نرخ تورم و سایر شاخصهای کلان را میبیند؟#اقتصاد #تورم #فقر #بحران_معیشتی #جامعه #احمد_علوی#فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
📚 عصر سهشنبههای بخارا | «زیتون و انجیر» توماس ماندر یکی دیگر از نشستهای عصر سهشنبههای بخارا، کتاب «زیتون و انجیر؛ دوازده مقالهٔ اجتماعی» نوشته توماس مان با ترجمه محمود حدادی مورد نقد و بررسی قرار گرفت.این نشست با حضور و سخنرانی محمود حدادی، محمد راغب و علی دهباشی برگزار شد؛ گفتوگویی درباره مجموعهای از نوشتههای اجتماعی توماس مان و مواجهه یکی از مهمترین نویسندگان آلمانی قرن بیستم با جامعه و زمانه خود.🎥 ویدیوی کامل نشست:📍 شهر کتاب نیاوران📅 سهشنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵#توماس_مان #زیتون_و_انجیر #محمود_حدادی #محمد_راغب #علی_دهباشی #بخارا #کتاب#فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
📚 «شبکه کتاب» تعطیل شد؛ کتابخوانی در شعار، سکوت در عملدر میان خبرهای پرالتهاب این روزها، تعطیلی یک رسانه تخصصی کتاب شاید اتفاق بزرگی به نظر نرسد؛ اما نهال موسوی معتقد است ماجرا فراتر از تعطیلی یک وبسایت است و میتواند نشانهای از وضعیت نهادهای کوچک اما مؤثر فرهنگی در ایران باشد.«شبکه کتاب» قرار بود رسانهای تخصصی برای اخبار نشر، معرفی کتاب و گفتوگو با نویسندگان و مترجمان باشد؛ اما بنا بر این نوشته، بیش از دو ماه است که فعالیت آن متوقف شده و توضیح رسمی روشنی نیز درباره این توقف منتشر نشده است.✍️ شبکه کتاب تعطیل شد؛ شعار کتابخوانی بدون پشتوانه عملینهال موسویتعطیلی شبکه کتاب را نباید صرفاً به عنوان یک رویداد منفرد و اداری نگاه کرد، بلکه باید آن را نشانهای از یک الگوی تکرارشونده در مواجهه با نهادهای فرهنگی کوچک اما تأثیرگذار دانست.خبر تعطیلی شبکه اینترنتی کتاب، هرچند در میان انبوه اخبار پرسروصدای این روزها شاید کماهمیت به نظر برسد، اما در واقع نشانهای از یک بحران عمیقتر و ریشهدارتر دارد. بحرانی که سالهاست دامنگیر جایگاه کتاب در نظام رسانهای و فرهنگی کشور بوده است.وبسایتی که قرار بود بستری تخصصی برای پوشش اخبار نشر، معرفی کتاب، گفتوگو با نویسندگان و مترجمان و پیگیری رویدادهای حوزه کتاب باشد، بیش از دو ماه است که سکوت کرده و آخرین ردپای فعالیتش به ایام نمایشگاه کتاب در خرداد بازمیگردد.این سکوت، بیآنکه توضیحی رسمی همراهش باشد، خود گویای بسیاری چیزهاست.فرهیختگان:سالهاست درباره کاهش سرانه مطالعه، ضرورت کتابخوانی و حمایت از فرهنگ مکتوب سخن گفته میشود. اما شاید معیار جدیتر، نه تعداد شعارها و پویشهای مناسبتی، بلکه سرنوشت کتابخانهها، ناشران، کتابفروشیها و رسانههایی باشد که هر روز برای زنده نگهداشتن کتاب تلاش میکنند.اگر رسانه تخصصی کتاب نتواند به حیات خود ادامه دهد، «ترویج کتابخوانی» قرار است دقیقاً بر دوش چه نهادی بماند؟✍️ نهال موسوی#کتاب #کتابخوانی #شبکه_کتاب #فرهنگ #نشر#فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی