🔹 ده سال استمرار ✍ علیاصغر سیدآبادیدو سال پیش، در سفری به شیراز، برای گفتوگو دربارهی کتاب «از مص…
انتشار: 2026/07/21 08:49 UTC
🔹 ده سال استمرار ✍ علیاصغر سیدآبادیدو سال پیش، در سفری به شیراز، برای گفتوگو دربارهی کتاب «از مصدق تاریخی تا مصدق اسطورهای» به نشستی دعوت شدم. نشست در زیرزمینی برگزار میشد و جمعیت تقریباً همهی فضا را پر کرده بود. مهمان دیگر نشست حسین امینی بود؛ دوست نادیدهای که فعالیتهایش را میشناختم و آن شب دیدم که بر موضوع بحث نیز بسیار مسلط است. بسیاری از شرکتکنندگان هم کتاب را خوانده بودند یا دربارهی مصدق و موضوع اصلی کتاب، صاحبنظر بودند.آن برنامه، هفتادوهفتمین جلسه از سلسلهنشستهای «گفتار و اندیشه» بود و روز ۲۴ آبان ۱۴۰۳، برگزار میشد. من پیش از آن در نشستهای کتاب فراوانی در شهرهای مختلف شرکت کرده بودم، اما تعداد حاضران، کیفیت مشارکت آنان و سطح گفتوگویی که در آنجا شکل گرفت، متفاوت بود. تأثیرات خجستهی استمرار نشستهای «گفتار و اندیشه» را که آن هنگام وارد نهمین سال خود شده بود، میشد در همان گفتوگوها دید. مخاطبانی طی سالها پیرامون این نشستها شکل گرفته بودند که تنها برای دیدن نویسنده یا شنیدن سخنرانی نمیآمدند؛ کتاب میخواندند، پرسش داشتند، و با موضوع درگیر بحث و گفتوگو میشدند. چنین جمعی در یک یا دو برنامه ساخته نمیشود. حاصل استمرار، اعتماد و تکرار تجربهی گفتوگوست.اکنون «گفتار و اندیشه» به جلسهی نودم و دهمین سال فعالیت خود رسیده است. در این سالها، کتابهایی در زمینههای تاریخ، جامعهشناسی، اقتصاد، اندیشهی سیاسی، دین، فلسفه، توسعه، ادبیات و مسائل معاصر ایران در این نشستها بررسی شدهاند. از «پوپولیسم ایرانی»، «جامعهشناسی نخبهکشی»، «عدالت اجتماعی، توسعه و آزادی در ایران امروز» و «در باب حرف مفت» تا «استراتژی توسعهی ایران»، «اعتقاد بدون تعصب»، «گذشتهی یک توهم» و «از مصدق تاریخی تا مصدق اسطورهای». چهرههایی چون هادی خانیکی، عبدالمحمد کاظمیپور، علی رضاقلی، فرشاد مؤمنی، عبدالله کوثری، علی سرزعیم، مهران صولتی، مجتبی لشکربلوکی، حسن محدثی، محمود مقدسی، بهروز کرانپایه و بسیاری دیگر در آن حضور یافتهاند یا آثارشان موضوع گفتوگو بوده است. نام مرا که در پرانتز بگذارید، میتوان گفت تقریباً هر کتاب مهمی که در این سالها در حوزهی علوم انسانی منتشر شده و نسبتی جدی با سیاست، جامعه یا ایران داشته، در این نشستها مورد توجه قرار گرفته و بهانهی گفتوگویی مؤثر شده است. البته اهمیت ماجرا تنها در انتخاب کتابهای مهم نیست؛ مهمتر از آن، تبدیل کتاب به موضوعی برای گفتوگوی عمومی است.نشستهای «گفتار و اندیشه» ویژگیهایی دارد که میتواند آن را به الگویی برای کنش اجتماعی، بهویژه در سختترین دورانها، تبدیل کند. اجتماعسازی پیرامون ایدهها و اندیشهها و ایجاد امکان گفتوگو دربارهی آنها یکی از عمیقترین شکلهای کنش فرهنگی و سیاسی است. شگفتتر اینکه همهی این نشستهای متکثر از نظر گرایش فکری و سیاسی، ذیل نام دفتر استانی یک حزب سیاسی، یعنی حزب اتحاد ملت ایران اسلامی، برگزار شده است؛ حزبی که باید هم به این وسعت مشربس - البته در شعبهی فارس آن- آفرین گفت و هم تأثیر چنین نشستهایی را بر اعضا، مناسبات و شیوهی کنش سیاسیاش بررسی کرد. کانال رسمی نشستها نیز هدف خود را «ارتقای سطح آگاهی از طریق توسعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی» معرفی کرده است.ده سال استمرار در چنین فعالیتی، در جامعهای که بسیاری از حرکتهای خوب در آن جوانمرگ میشوند، خود پدیدهای مهم است. همین استمرار، تأمل دربارهی دلایل و عوامل موفقیت آن و تجربهنگاری از سوی برگزارکنندگان را ضروری میکند. نشستهایی که تنها به اتکای شور اولیه یا مناسبتهای سیاسی شکل میگیرند، معمولاً پس از مدتی خاموش میشوند؛ اما برنامهای که از جلسهی نخست تا جلسهی نودم ادامه پیدا میکند، ناگزیر بر ترکیبی از انگیزهی فردی، کار جمعی، اعتماد مخاطبان، انعطاف و توان عبور از بحرانها استوار است.من یکی از دنبالکنندگان این نشستها از راه دورم و به قدر فهم خود در دلایل و عوامل استمرار آن تأمل کردهام.بیاغراق، نخستین عامل را باید در وجود شخصیتی پیگیر، منظم و اهل کتاب به نام محمدرضا کدیور دید. اگرچه تحصیلات و حرفهی اصلی او در حوزهای فنی است، علاقهاش به ایران و مسائل آن و دلبستگیاش به کتاب و گفتوگو، او را به یکی از چهرههای اصلی این تجربه تبدیل کرده است. کاری که محمدرضا کدیور در شیراز انجام داده، تنها برگزاری چند نشست کتاب نیست. او کتابها را منظم و پیگیرانه خوانده، به فعالیتهای کلیشهای و محدود حزبی قناعت نکرده و پای نویسندگان، مترجمان و اندیشمندانی را که گاه از نظر سیاسی و فکری با حزب میزبان فاصله دارند، به آنجا باز کرده است.ادامه 👇

