مصدق و آذربایجاندکتر توحید ملک زادهتا قبل از تغییر سیستم ایالتی ایران به ییستم متمرکز دولتی یعنی گذ…

مصدق و آذربایجاندکتر توحید ملک زادهتا قبل از تغییر سیستم ایالتی ایران به ییستم متمرکز دولتی یعنی گذار به دوره پهلوی، آذربایجان گل سرسبد ایالات ایران بود. ولیعهد در تبریز می نشست و چون پادشاه در تهران فوت می کرد، مینی دربار ولیعهد در تبریز، پس از انتقال به تهران به دربار کل ممالک محروسه تبدیل می شد.آغاز قرن بیستم و تحولات جهانی تغییرات سیستم حکومتی در روسیه، عثمانی، اروپا و ژاپن به ممالک محروسه ایران هم رسید و گل سرسبد ممالک محروسه یعنی آذربایجان سردمدار این تغییرات گردید.نظام ایالتی ولایتی، تغییر رژیم استبدادی به مشروطیت، ایجاد مطبوعات غیر دولتی بعنوان رکن اساسی دموکراسی، تشویق ایجاد مدارس جدید و موسسات نوین اداری، همه و همه به مساعی طبقه ائلیت آذربایجان تقدیم هموطنانش شد ولی از آنجایی که مردم مناطق دیگر چندان اطلاعی از نظام سیاسی آن روز اروپا و جهان نداشتند بنابراین درکی همچون آذربایجانیان نداشتند. متاسفانه با فتح تهران توسط ایلات بختیاری و مردمانی از شمال کشور، نسخه آذربایجانی مشروطیت پیچیده نشد و آذربایجانی جماعت از چرخه بازتعریف نظام اداری و سیاسی حتی فرهنگی کشور بازماند.از جنگ اول جهانی دیگر آذربایجان ولیعهدنشین نشد و والیانی از تهران به تبریز فرستاده شد.افرادی چون مخبرالسلطنه قاتل شیخ محمد خیابانی و در نهایت محمد مصدق السلطنه ( دکتر محمد مصدق بعدی) از خانواده قاجار. وی از اسفند ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ والی آذربایجان بود و در مجامع ترکی و محافل آذربایجانی به ترکی صحبت می کرد.وی از مخالفان جدی انقراض قاجاریه بود و چون تحصیل کرده دکترای حقوق در اروپا بود به شوونیسم اعتقادی نداشت.مصدق مخالف حکومت خودکامه محمدرضاشاه بود و عقیده داشت نظام شاهی در ایران بایستی براساس سییتم مشروطه فقط بایستی سلطنت کند نه حکومت. در دوران اختلافات وی و جبهه ملی کل افراد ضدشاه حول وی گرد آمده بودند.اهالی ضد شاه اذربایجان نیز که به تازگی از وقایع حکومت ملی آذربایجان و پیشه وری گذر کرده بودند نیز از حامیان وی بودند. هزاران نفر از دموکراتهای دوران خیابانی و پیشه وری از حامیان وی بودند.در دوره مصدق از فشار بر زبان ترکی و آذربایجانیان روشنفکر کاسته شد و شهریار توانست برای اولین بار کتاب حیدربابایه سلام خود را چاپ و منتشر کند.با خروج مذهبی ها و حزب توده از جبهه مصدق، این جبهه ضعیف شد و بالاخره شاه توانست بار دیگر تلاشهای دموکراتیک طلبانه ایرانیان را که از دوران مشروطیت الی خیابانی و پیشه وری از آذربایجان شروع شده بود را در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در تهران سرکوب کند.برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به کتابگذشته چراغ راه آینده است.۲۸ مرداد ۱۴۰۵@yekansasi98