‍ 🔴 ستاره شناسی و علم التنجیم (فارسی-کوردی) یەکێک لە پێکهاتە فیکرییەکانی حیکمەتی خوسرەوانی باس و خو…

‍ 🔴 ستاره شناسی و علم التنجیم (فارسی-کوردی) یەکێک لە پێکهاتە فیکرییەکانی حیکمەتی خوسرەوانی باس و خواسی پەیوەست بە زیگ یان زانستی ئەستێرەناسی و کاریگەری هێز و ئینرژی ئەستێرەکان لە سەر چارەنووس (ئەسترۆلۆجی) و هەروەها جەژنەکانی پەیوەست بەم زانستە، وەک: نەورۆز، مێهرگان، سێدە... بە گشتی؛ وە مەڕنۆ و قەوەڵتاس بە شێوەیەکی تایبەتن.وەک پێشتر گوترا مۆغان مادی خاکی پەهلەویان پێشەنگی ئەو سەردەمە بوون لە بواری فەلەکناسی و ئەستێرەناسیدا و لە ڕێگەی ئەم زانستەوە تەنانەت توانیان پێشبینی ڕووداوەکان بکەن. ئەمەش هۆکارێکە بۆ ئەوەی بە تۆنێکی سووکایەتیکردن (جادووگەرەکان...) مامەڵەیان لەگەڵ کراوە. ئەستێرەناسی یەکێک لە هۆکارە بنەڕەتییەکانی حیکمەتی خوسرەوانییە لە چاوی مۆغان مادیدا کە گرنگییەکی تایبەتی پێدراوە. مۆغەکانی کەرەپەن مادی لەم زانستەدا شارەزا بوون و جگە لە ناسینی ئەستێرە و هەسارەکان، توانیویانە لە جوڵەی پێگەیی و ڕاگوزەر و پێشکەشکردنی ئیکوینۆکسەکان و حیسابکردنی کات و کرۆنۆلۆژیا، و بۆنەکانی وەک نەورۆز و... زانستی کاریگەری ئەستێرەکان لەسەر چارەنووسی مرۆڤیش تێبگەن و بزانن. لە ڕاستیدا دەکرێ بڵێین یەکەمین ڕوانگە و یەکەم فەلەکناسی لە مێژووی مرۆڤایەتیدا لە پەهلەویان بووە، ئەمەش بە واتای بوونی مهر و زروان و زاراوەی ئەستێرەی بەیتولمەقەدەس، شێشپەر (هگزاگرام)، کووە (کۆمەڵەی پەروین)، نیش عەقرەب (حمةالعقرب) ، شێر.گا... لە ئەستێرەناسیدا و گونجاندنی لەگەڵ چەمکە سەروو سروشتی و میتافیزیکییەکان لەم خاکەدا (بغستان = خاکی خودا) پشتڕاستکراوەتەوە و ناسراوە و باو بووە. ئەم زانستە (ئەستێرەناسی) لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر دەگوازرێتەوە و لە سەردەمی سوڵتان ئیسحاق بەرزنجەدا و یارانی شرۆڤەیکی نوێی بۆی دەردەخات. بۆ یەکەمجار لە مێژووی مرۆڤایەتیدا باسی گەلەئەستێرەکانی تر دەکات جگە لە ڕێڕەوی شیری و باس لەوە دەکات کە حەوت گەردوون(کەیهان) هەن؛ لە کاتێکدا زانستی ئێستای مرۆڤ تا ئێستا توانیویەتی گەردوونێک(کەیهان) دەستنیشان بکات. ئەم فیلمەی خوارەوە کە ڕەنگدانەوەی وێنەی بەرگی پشتەوەی کتێبی ساڵپێوی ئاریایی-کوردی، لێکدانەوەی ئەم دوو بەیتە لەلایەن سوڵتان ئیسحاق بەرزنجییەوە. (ئەم واتایە مێژووی هەزاران سالەی هەیە کە قۆناخ بە قۆناخ گەیشتوتە ئەم سەردەمەی کە ئەنستیتۆ فەرهەنگیی یارسان پسپۆریتەرین زانستی رۆژژمیر شرۆڤە دەکەیت) یکی از مؤلفه های فکری حکمت خسروانی بحث مربوط به زیگ یا علم التنجیم و ستاره شناسی و همچنین اعیاد مرتبط با این علم همچون: نوروز، مهرگان، سده... به شکل عام؛ و مرنو و قولتاس به شکل خاص است. همان طور که پیشتر گفته شد مغان مادیِ سرزمین پهلویان در علم ستاره شناسی، اصطرلاب و علم التنجم سرآمد روزگار بوده و به واسطهٔ این علم حتی به پیشگویی و پیش بینی رویدادها نیز توانسته اند دسترسی پیدا کنند (حکایت سه مغ...)؛ و یکی از دلایلی که آنها را با لحنی سخیف (جادوگر... ) خطاب کرده اند همین مهم بوده است. ستاره شناسی و علم التنجیم یکی از فاکتورهای اساسی در حکمت خسروانی در نزد مغان مادی است که اهتمام ویژه ای به آن داده شده است. مغهای کرپن مادی در این علم حاذق بوده اند و علاوه بر شناخت صور فلکی، ستارگان و سیارات، فهم حرکتهای وضعی و انتقالی و تقدیم اعتدالین و محاسبهٔ زمان و گاهشمار و مناسبتهایی همچون نوروز و ... توانسته اند علم تأثیر ستارگان بر سرنوشت انسان را نیز بدانند. در واقع میتوان گفت اولین رصدخانهٔ تاریخ و اولین اخترشناسان تاریخ بشری در پهلویان و مغان مادی بوده است، که وجود اصطلاحاتِ ستارهٔ بیت لحم، ششپر (هگزاگرام)، کووه (خوشه پروین)، عقرب و نیش آن، شیر، گاو... در ستاره شناسی و انطباق آن با مفاهیم مابعدالطبیعه در این سرزمین (بغستان= سرزمین خدا) مؤید این مهم، شناخته شده و معمول بوده است. این علم (ستاره شناسی) نسل به نسل انتقال داده میشود و در زمان سلطان اسحاق برزنجه ای مجدد در نزد ایشان و یارانش تبلوری تازه پیدا میکند. وی برای نخستین بار در طول تاریخ بشری از کهکشانهای دیگری به غیر از کهکشان راه شیری نام میبرد و عنوان میکند که هفت کیهان وجود دارد؛ در حالی که علم کنونی بشر تا کنون توانسته است یک کیهان را شناسایی کند. فیلم زیر که انعکاس تصویر پشت جلد از کتاب زیگ آریایی-کردی است تفسیرِ این دو بیت از سلطان اسحاق برزنجه ای میباشد. (این مفهوم دارای سابقهٔ هزاران ساله است که نسل به نسل آمده است و اکنون انستیتو فرهنگی یارسان دقیق ترین علم گاهشمار را شرح میدهد) سوڵتان ئیسحاق بەرزەنجەیی مەرەمۆ:راهەو بێ پایانیاران بوڕدی راهەو بێ پایانپایانش نییەن پەی بارگای سوڵتانهەفت جۆوم سازان نا بورجەو کەیوانt.me/YaresanCulturalInstitute