🌐 هوش مصنوعی قضایی باید بیطرف باشد یا ارزشمحور؟✍️ دکتر کاظمی فرد رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات…
انتشار: 2026/08/17 07:51 UTCدریافت: 2026/08/17 19:49 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/17 19:49 UTC
🌐 هوش مصنوعی قضایی باید بیطرف باشد یا ارزشمحور؟✍️ دکتر کاظمی فرد رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه هوش مصنوعی از دادهها میآموزد و آنچه در دادهها میبیند، در پاسخهای خود بازتاب میدهد. اگر بخش عمده دادههای قضایی و حقوقی در اختیار یک مدل، متشکل از شکایت، دادخواست، وکالت و فرایندهای رسمی حل اختلاف باشد، یک مدل به ظاهر بیطرف ممکن است در مواجهه با هر مسئلهای، سادهترین مسیر را پیشنهاد کند: «شکایت کنید» یا «دادخواست ارائه دهید»؛اما مسئله اینجاست که هدف دستگاه عدالت صرفاً تولید پرونده نیست بلکه حل اختلاف و استقرار عدالت است.فرض کنیم شهروندی تلفن همراه خود را برای تعمیر به مغازهای سپرده و صاحب مغازه از بازگرداندن آن خودداری کرده است. شهروند از یک دستیار هوشمند قضایی میپرسد: «چه کار کنم؟» یک هوش مصنوعی که صرفاً بر اساس دادههای موجود و بدون جهتگیری ارزشی پاسخ میدهد، ممکن است بگوید: «از مغازهدار شکایت کنید، برای طرح دعوا به دفاتر خدمات قضایی مراجعه کنید».یک دستیار هوشمند با رویکرد ارزشمحور میتواند پیش از رسیدن به مرحله شکایت، مسیرهای دیگری را پیش روی شهروند قرار دهد، از جمله اینکه شخص، ابتدا با طرف مقابل تماس بگیرد و علت مسئله را جویا شود؛ اگر امکان گفتوگو وجود داشت، از طریق تفاهم مسئله را حل کند؛ در صورت بینتیجه ماندن، موضوع را از طریق صنف مربوط پیگیری کند؛ در صورت نیاز، اظهارنامه ارسال شود و در نهایت، اگر هیچیک از این راهها به نتیجه نرسید، مسیر قضایی پیشنهاد شود.این تفاوت، تفاوت میان دو فناوری نیست بلکه تفاوت میان دو نگاه به فناوری است و در اینجا باید میان «جانبداری» و «تبعیض» تفکیک قائل شد.در حکمرانی قضایی هوشمند، شهروند نباید از همان نخستین مواجهه با یک سامانه هوشمند، به سمت تشکیل پرونده هدایت شود، بلک نقطه آغاز باید «حل مسئله» باشد، نه لزوماً «طرح دعوا».هوش مصنوعی امروز دیگر صرفاً یک ابزار فناورانه نیست. این فناوری بهتدریج در حال تبدیل شدن به یکی از عناصر مؤثر در تصمیمسازی، ارتباط با مردم و ارائه خدمات است. بنابراین، پرسش از اینکه «چه پاسخی بدهد» به همان اندازه اهمیت دارد که پرسش از اینکه «چگونه پاسخ بدهد».🔗 متن کامل یادداشت:vokalapress.ir/?p=110127%F0%9F%94%97 وکلاپرس @vokalapress▫️وبسایت ▫️ایتا▫️سروش▫️بله▫️اینستاگرام▫️توییتر 🔚



