نگاهی مختصر به كودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بر اساس اسناد منتشر شده آمريكايی‌ها

ساختار معیوب آگاهی!✍ احمد زیدآبادیچرا در ادبیات فارسی این همه بر درس گرفتن از تاریخ تأکید شده است؟به این دلیلِ روشن که ما ایرانیان کمترین علاقه‌ای به درس گرفتن از تاریخ نداریم وگرنه چرا باید این موضوع تا بدین اندازه تکرار می‌شد؟!تجربهٔ ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ جلوی چشم ماست! هیچ نیروی سیاسی را نمی‌توان یافت که از آن ماجرا درس لازم را گرفته باشد! اعقاب همهٔ نیروهایی که سلباً یا ایجاباً در آن فاجعه نقش بازی کردند، نه فقط در حالِ تکرار آن اشتباهات هستند بلکه خطاهای خود را تشدید کرده‌اند.آیا همانطور که احمد شاملو گفته بود، حافظهٔ تاریخی ما ایرانیان ضعیف است؟ضعف حافظهٔ تاریخی در این ماجرا بی‌نقش نیست، اما به نظرم «ساختار معیوب آگاهی» نقش بسیار بزرگتری را بازی می‌کند.ساختار آگاهی در هر جامعه به نظرم بسیار مهمتر از ساختارهای دیگر است و تا آن اصلاح نشود، اصلاح ساختار سیاسی و اجتماعی به نظر ممکن نمی‌آید. ساختارهای سیاسی و اجتماعی را می‌توان با شورش و انقلاب از هم پاشاند، اما اگر ساختار آگاهی سالم نباشد، آن دو ساختار دوباره به طرز فجیع‌تری بازتولید می‌شوند. اصلاح ساختار آگاهی یک جامعه اما امری بی‌نهایت دشوار است، زیرا:اولاً دستیابی به توافق جمعی بر سر معیارهای معیوب یا سالم بودن یک فکر یا آگاهی آن هم در جامعه‌ای که همگان فریفتهٔ افکار خود هستند، فراتر از دشواری است. ثانیاً، لازمهٔ اصلاح ساختار آگاهی جامعه از خودانتقادی آغاز و با صبر و حوصلهٔ لازم برای متقاعد کردن دیگران از راه بحث و گفت‌وگو ادامه می‌یابد. در کشور ما خودانتقادی علامت ضعف به حساب می‌آید و به واقع خودزنی تلقی می‌شود. از این رو، ضعف‌یابی نه در جبههٔ خود که در جبههٔ مقابل باید جستجو شود.وقتی برای خود ضعفی قائل نباشیم و جبههٔ خودی را در «نوک پیکان تکامل تاریخ» ببینیم، طبیعی است که صبر و حوصلهٔ گفت‌وگوی متقاعد کننده را هم پیدا نمی‌کنیم و حذف و نادیده‌انگاری و کوچک‌سازی دیگران را مسیر سهل و ساده‌تری تصور می‌کنیم! خلاصه ما به دلایل تاریخی ساختار آگاهی معیوبی پیدا کرده‌ایم و باز هم به دلایل تاریخی علاقه‌ای به اصلاح آن نشان نداده و نمی‌دهیم. از این رو، سرنوشت خود را در دایره‌ای بسته تکرار می‌کنیم. این بار اما راه‌های طی شدهٔ قبلی هم سد شده‌اند. بنابراین شگفت‌ترین حوادث تاریخ در انتظارمان نشسته‌اند. مأخذ:@ahmadzeidabad

کودتا ۷۳ ساله شد!✍محمد گودرزی (ا. فرهیخته) «گذشته« چراغِ راهِ «آینده» است. در اهمیت مطالعه‌ی تاریخ، همین یک فایده، بسنده می‌کند. در مقام مقایسه، کمتر ملتی مانند ایرانیان را می‌توان یافت که گذشته‌ای تا این اندازه پُر فراز و نشیب و انباشته از رویدادهایی بس مهم و سرنوشت‌ساز را پشت سر گذاشته باشند. گذشته‌ای که هرگاه با دیده عبرت مورد توجه قرار می‌گرفت، آنها را از تکرار بسیاری از تجربه‌های تلخ بعدی بی‌نیاز می‌کرد و روزگاری البته متفاوت با آنچه داشته و دارند را می‌داشتند. اما گویی این نیز با سرشت ایرانیان آمیخته شده است که بی‌اعتنا به این همه تجربه‌ی ارزنده، تلخ و جان‌کاه، راه‌های رفته به ناکجا‌آباد گذشته را همچنان در پیش می‌گیرند و دل را به فریبِ‌ آرزوهای کودکانه شاد می‌دارند! عامه‌ی ایرانیان یا به سراغ مطالعه‌ی تاریخ نمی‌روند و یا به پیروی کورکورانه از سیاست‌بازان حرفه‌ای و رسانه‌های شعبده‌باز، تاریخ را توجیه‌گر تصورات خیالی خود در پشتیبانی از «این» یا دشمنی با «آن» به کار می‌گیرند. از این روست که در اذهان ساده و مطلق‌گِرای عامه ایرانیان، شخصیت‌های تاریخی به دو گروه «خوب» و «بد» تقسیم می‌شوند و بسته به اوضاع زمان و فضای رسانه‌ای حاکم، که فرصت هرگونه «واقع‌بینی» و «اندیشیدن» را از مخاطبان می‌گیرند، هراز گاهی جای این دو گروه با یکدیگر عوض می‌شود: آن شخصیت‌های «بد» و منفور به چهره‌هایی «خوب» و محبوب تبدیل می‌شوند و برعکس، آن چهره‌های «خوب» و محبوب، «بد» و منفور می‌شوند. بیهوده نیست که ایرانیان، شخصیت‌ها و بازیگران تاریخی را فقط در دو جایگاه می‌بینند: اوجِ آسمانِ عزت و قعرِ چاهِ ذِلت! و این همه یعنی که عامه‌ی ایرانیان، شناخت درستی از واقعیات تاریخی ندارند! یکی از حوادث مهم و سرنوشت‌ساز تاریخ معاصر ایران، نهضت ملی شدن نفت است که فرصتی تاریخی برای توسعه و پیشرفت کشور فراهم کرد اما با اجرای کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ آن فرصت تاریخی از دست رفت و بار دیگر ایران و ایرانی، به دو بلای «استبداد داخلی» و «استعمار خارجی» گرفتار آمد. فایل pdf که در ادامه تقدیم می‌شود، نگاهی خلاصه و البته مستند، به حوادث زمینه‌ساز کودتا دارد و امید است که با دیده‌ای پندآموز مورد توجه قرار گیرد. کانال تلگرامی ویروگرد، یادگار ماندگارنشانی:@virugerd

میرزا حسین خان کاووسی (نجارزاده) از مشروه خواهان بنام بروجردی

دکتر نعمت اله خان دهناد، از رهبران مشروطه طلبان بروجردی

«مشروطه در بروجرد به روایت خاطرات منتشر نشده میرزا حسین خان کاووسی» نوشته مجتبی مقدسی

جنبش مشروطه‌خواهی در بروجرد در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ شمسی، و از پی خیزش عمومی ایرانیان، مظفرالدین‌شاه قاجار فرمانی را صادر کرد که به موجب آن «دارالشورای ملی» یا همان «مجلس شورای ملی» تأسیس شد. از آن پس نظام سیاسی ایران از «سلطنت مطلقه» به «سلطنت مشروطه» تغییر یافت، کشور برای اولین بار صاحب «قانون اساسی» شد که در آن حقوق و تکالیف حکومت و ملت شرح داده شده بود و شاه پذیرفت که مردم از طریق نمایندگانی که به مجلس می‌فرستند، در سرنوشت سیاسی، اجتماعی خود دخالت کنند. انقلاب مشروطیت که در نوع خود، مهمترین حرکت اصلاح گرایانه در تاریخ ایران شمرده می‌شد –به هر دلیل- به نتایج دلخواه و هدف‌های عالی‌اش نرسید و بزودی دستخوش حوادثی تلخ گردید. هرچند نظام سلطنت مشروطه رسماً تا سال ۱۳۵۷ نظام سیاسی حاکم بر ایران بود، از آن جز عنوانی بی‌محتوا باقی نمانده بود.حوادث مشروطیت در بروجرد، موضوعی است که کمتر مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. تا آنجا که می‌دانیم و بر اساس معدود اسناد و اوراق پراکنده‌ی باقی مانده و قابل دسترس، مقارن جنبش سراسری مشروطه‌خواهی در کشور، و کانون اصلی و مهم مشروطه‌خواهی در بروجرد فعالیت داشته‌اند؛ یکی از این دو کانون، پیرامون دکتر نعمت‌اله‌خان دهناد شکل گرفته بود و دیگری را سیدفخرالدین نبوی‌طباطبایی ملقب به صدرالعلماء و مشهور به افتخارالاسلام (1282-1350ه.ق) از بزرگان سلسله سادات طباطبایی، رهبری می‌کرد. به استناد مجموعه اسناد موجود در خان‌ی تاریخی افتخارالاسلام در کوی صوفیان، همزمان با خیزش موج مشروطه‌خواهی در کشور، «انجمن بروجرد» مرکب از سران مشروطه‌خواه این شهر برپا شده بود و در جهت پیشبرد اهداف نهضت مشروطیت فعالیت می‌کرد. ظاهراً با تصویب قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی، همین انجمن یا مجلس ملیِ محلی با تغییراتی به عنوان نخستین «انجمن ولایتی بروجرد» به گونة رسمی آغاز به کار کرده است. روشن است که ریاست این دوره از انجمن ولایتی بروجرد را حاج افتخارالاسلام برعهده داشته است. طرفداری حاج افتخارالاسلام از نظام نوپای مشروطیت و فعالیتش در انجمن ولایتی سبب شد که پس از به توپ بستن مجلس شورای ملی به دستور محمدعلی شاه، مدتی از شهر تبعید گردد. از کانون مشروطه خواهی که حول شخصیت دکتر نعمت‌اله‌خان دهناد شکل گرفت، به واسطه یادداشت‌ها و خاطرات باقی مانده از میرزا حسین خان کاووسی (نجارزاده) آگاهی های بیشتری در دست است. این یادداتشها توسط دوست عزیز و فقیدم، مجبتی مقدسی (تاریخ‌پژوه بروجردی) ویرایش و برای چاپ و نشر آماده شده بود. در ادامه نوشتاری از ایشان در معرفی یادداشت‌های میرزا حسین‌خان کاووسی (نجارزاده) تقدیم می‌شود. یادآوری می‌شود که این نوشتار پیش از این در روزنامه «شرق» منتشر شده است. کانال تلگرامی ویروگرد، یادگار ماندگارنشانی: @virugerd