حق دسترسی به اندیشه تأملی درباره‌ی کتاب، عدالت معرفتی و دموکراسی دانش ✍️ سینا جهاندیده هر تمدنی را…

حق دسترسی به اندیشه تأملی درباره‌ی کتاب، عدالت معرفتی و دموکراسی دانش ✍️ سینا جهاندیده هر تمدنی را می‌توان از روی کتاب‌هایی که منتشر می‌کند شناخت؛ اما شاید دقیق‌تر آن باشد که آن را از روی کتاب‌هایی بشناسیم که مردمش توان خریدنشان را دارند. این جمله شاید در…جامعه‌ای که دسترسی به اندیشه را به امتیازی اقتصادی تبدیل می‌کند، در حقیقت امکان مشارکت برابر شهروندان در ساختن آینده را محدود می‌سازد.ممکن است گفته شود که کتاب الکترونیکی این شکاف را جبران کرده است. بی‌تردید، فناوری فرصت‌های تازه‌ای برای انتشار دانش فراهم کرده است؛ اما نباید وفور اطلاعات را با عدالت معرفتی یکسان دانست. اطلاعات زمانی به معرفت تبدیل می‌شود که امکان مطالعه‌ی عمیق، تأمل، مقایسه و نقد وجود داشته باشد. شبکه‌های اجتماعی داده‌ها را تکثیر کرده‌اند، اما هنوز نتوانسته‌اند جایگاه کتاب را به عنوان رسانه‌ی اندیشه‌ی عمیق بگیرند.از همین رو، حمایت از کتاب را نباید صرفاً یارانه‌ای برای صنعت نشر تلقی کرد. اگر کتاب یکی از نهادهای تحقق عدالت معرفتی است، حمایت از آن نیز وظیفه‌ای فرهنگی و تمدنی است. همان‌گونه که دولت‌ها آموزش عمومی را کالایی خصوصی نمی‌دانند، دسترسی به کتاب نیز نباید تنها تابع قدرت خرید افراد باشد. خرید کتاب برای کتابخانه‌های عمومی، حمایت از چاپ نسخه‌های ارزان‌قیمت، تقویت نشر دانشگاهی، پشتیبانی از ترجمه و تألیف و سیاست‌هایی که کتاب را به دست شهروندان بیشتری برسانند، هزینه نیستند؛ سرمایه‌گذاری بر زیرساخت معرفتی جامعه‌اند.در گذشته، سانسور آشکارترین مانع گردش اندیشه بود. امروز، گاه اقتصاد همان نتیجه را با شیوه‌ای خاموش‌تر رقم می‌زند. کتاب‌ها منتشر می‌شوند، اما کمتر خریداری می‌شوند؛ پژوهش‌ها نوشته می‌شوند، اما کمتر خوانده می‌شوند؛ اندیشه‌ها تولید می‌شوند، اما کمتر به حافظه‌ی عمومی راه می‌یابند. آزادی انتشار، بدون امکان دسترسی، نمی‌تواند عدالت معرفتی را تضمین کند.دفاع از کتاب، دفاع از نوستالژی کاغذ نیست؛ دفاع از یکی از بنیادی‌ترین حقوق شهروندی است: حق دسترسی به اندیشه. همان‌گونه که جامعه‌ی مدرن آموزش را از امتیازی برای اشراف به حقی همگانی تبدیل کرد، باید دسترسی به کتاب و اندیشه را نیز از امتیازی اقتصادی به حقی فرهنگی تبدیل کند.آینده‌ی یک جامعه را فقط شمار دانشگاه‌هایش تعیین نمی‌کند؛ آن را میزان دسترسی شهروندانش به اندیشه تعیین می‌کند. تمدن‌ها بیش از آنکه با کمبود اطلاعات فرسوده شوند، با فرسایش عدالت معرفتی از درون تهی می‌شوند.@tabarshenasi_ketab