🔺امنیت انرژی و توهم مسیرهای جایگزین/ بازخوانی ریسک در شریانهای تجارت جهانی انرژی🔹یکی از دیرپاترین…
انتشار: 2026/08/18 19:45 UTCدریافت: 2026/08/18 19:52 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/18 19:52 UTC
🔺امنیت انرژی و توهم مسیرهای جایگزین/ بازخوانی ریسک در شریانهای تجارت جهانی انرژی🔹یکی از دیرپاترین مفروضات ژئوپلیتیک انرژی آن بوده است که تنوعبخشی به مسیرهای انتقال، ضامن ارتقای امنیت انرژی است. بر همین مبنا، کشورها طی دهههای گذشته میلیاردها دلار برای احداث خطوط لوله، توسعه بنادر صادراتی و خلق کریدورهای جایگزین سرمایهگذاری کردهاند تا وابستگی خود را به گلوگاههای راهبردی مهار کنند. اما تحولات اخیر، از تنگه هرمز تا بابالمندب، نشان میدهد که این گزاره، دستکم در صورتبندی کلاسیک خود، دیگر بهتنهایی تابآوردن در برابر واقعیتهای ژئوپلیتیک را ندارد.🔹مسیرهای جایگزین، لزوما امنیتی جایگزین نمیآفرینند؛ گاه تنها جغرافیای ریسک را جابهجا میکنند. این همان چیزی است که میتوان آن را «توهم مسیر جایگزین» نامید؛ این تصور که احداث یک خط لوله، بندر یا کریدور جدید، بهتنهایی میتواند آسیبپذیری ژئوپلیتیکی تجارت انرژی را برطرف کند. حال آنکه در شبکه درهمتنیده تجارت جهانی انرژی، ریسک نه لزوما حذف، بلکه از گلوگاهی به گلوگاهی دیگر منتقل و میان اجزای شبکه بازتوزیع میشود. از این منظر، امنیت انرژی در جهان امروز دیگر صرفا در حجم ذخایر، ظرفیت تولید یا شمار مسیرهای صادراتی خلاصه نمیشود؛ بلکه در توان یک شبکه برای جذب شوک، تغییر مسیر، مهار اختلال و تداوم جریان انرژی در متن بحران معنا مییابد.🔹عربستان سعودی نمونهای روشن از محدودیت نگاه کلاسیک به مفهوم مسیر جایگزین است. این کشور پس از جنگ نفتکشها در دهه ۱۹۸۰، با هدف کاهش وابستگی صادرات نفت به تنگه هرمز، خط لوله شرق-غرب را توسعه داد تا نفت مناطق شرقی را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کند. این زیرساخت برای سالها نمادی از مدیریت موفق ریسک ژئوپلیتیکی تلقی میشد؛ زیرا امکان تداوم صادرات را در صورت اختلال در هرمز فراهم میکرد. اما تشدید ناامنی در دریای سرخ و حملات به کشتیهای تجاری و نفتکشها در محدوده بابالمندب، آسیبپذیری پنهان این راهبرد را آشکار کرد. نفتی که از طریق خط لوله شرق-غرب از هرمز فاصله گرفته بود، برای رسیدن به بسیاری از بازارهای جهانی همچنان به دریای سرخ، بابالمندب و کانال سوئز وابسته میماند؛ مسیرهایی که خود به کانونهای تازهای از ریسک ژئوپلیتیکی بدل شدند. به بیان دیگر، عربستان توانست وابستگی خود به هرمز را کاهش دهد، اما از منطق گلوگاهها رهایی نیافت؛ ریسک حذف نشد، بلکه جغرافیای ظهور آن تغییر کرد.💢یادداشت سیدرضا حسینی را اینجا بخوانید👇sharghdaily.com/fa/tiny/news-1121937@shar…


