۲۶۲ سال پیش در چنین روزی (۴ ربیعالاول سال ۱۱۸۶ هق) عالم بزرگ شیعه، مرحوم حضرت آیتاللهالعظمیٰ حا…
انتشار: 2026/08/17 14:57 UTCدریافت: 2026/08/18 06:30 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/18 06:30 UTC
۲۶۲ سال پیش در چنین روزی (۴ ربیعالاول سال ۱۱۸۶ هق) عالم بزرگ شیعه، مرحوم حضرت آیتاللهالعظمیٰ حاج شیخ یوسف بن احمد بحرانی، صاحب کتاب شریف و پرارجالحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرهدر کربلا به دیار باقی رحلت کردزادروز آن بزرگوار، سال ۱۱۰۷ هق بوده که در اطراف شهر منامه مرکز بحرین (آنزمان جزء قلمرو جغرافیایی ایران اسلامی بود) پا به عرصهی وجود گذاشتفراگیری دروس حوزوی و علوم دینی را ابتداءً از محضر پدر عالم و فرزانهی خود، مرحوم شیخ احمد بحرانی (که به شدت طرفدار اجتهاد، و مخالف مسلک اخباریگری بود) آغاز کردمدتی بعد، به دلیل تحولات سیاسی نظامی، به شهر شیراز در استان فارس نقل مکان کرد و از محضر عالمان و اساتید آن دیار علیالخصوص شیخ عبدالله بلادی بحرانی استفادهها برد.فسا و اصطهبانات، شهرهای دیگری بودند که شیخ یوسف، سالهایی از عمر خود را در آنجا گذراند، و در تمام این مدت، حتی لحظهای از کار علمی و تألیف و تصنیف و تربیت شاگرد غفلت ننمودانتقال به کربلا، و افکندن رحل اقامت در جوار امام حسین علیه السلام، آخرین هجرت علمی جدی بحرانی بود که تا آخر عمر شریفش در آنجا مانددر این دوره بود که دوستی و همنشینی و مباحثات و مناظرات دوستانه و طولانیَش با فقیه و مجتهد بزرگ، فرید دهر و وحید عصر، مرحوم آیتالله العظمیٰ محمدباقر وحید بهبهانی باعث شد اندکاندک مرام و مسلک اخباریگری را وا نهاده، شیوه و روشی بین اخباریگری و اجتهاد (اخباری میانهرو) در پیش گیرد.وحید بهبهانی و فرزندش محمدعلی در مبارزه با اخباریگری سنگتمام گذاشته، نهتنها شیخ یوسف، که اکثر شاگردانش را نیز از اخباریگری رویگردان ساخته، به اجتهاد متمایل کردند.با همهی این اوصاف، طرفین (وحید بهبهانی و یوسف بحرانی) به شدت در چشم و دل یکدیگر بزرگ و باهیبت جلوه مینمودند؛ آیتالله العظمیٰ وحید بهبهانی، خود (بنابر وصیت بحرانی) اقامهی نماز بر پیکر شریفَش را تقبل فرمودکتاب الحدائق الناضرة، نیز که کتابی در فقه استدلالی است، برای عالمان و معلمان و متعلمان فقه شیعه، بسیار بسیار عزیز و پرفایده و پرمراجعه بوده و هست؛ به نحوی که حضرت صاحبجواهر در جواهرالکلام، ارجاعات فراوانی به الحدائق داردالبته ناگفته نماند که کتاب، تا آخر مسألهی ظِهار را بیشتر بحث نکرده، ضمن اینکه به باب الجهاد اصلاً نپرداخته (شاید به دلیل حرام دانستن جهاد ابتدایی در عصر غیبت) لهذا بعضی از شاگردانش تکملههایی بر آن نگاشتند تا یکدروهی کامل فقه شیعه گردآوری و بحث شده باشدالحدائق، ولوله و تکاپوی عجیبی در حوزههای علمیهی جهان شیعه به راه انداخته، رشد کمی و کیفی علم را سبب گشت؛ و از این حیث، بسیار پربرکت بود؛ ارجاعات علما به آن، شرحهای مختلفی که بر آن نگاشته شد، و حتی نقدهایی که پیرامون آراء شیخ یوسف در آن کتاب، پدید آمد، همه و همه مؤید این مدعا هستند.شاگردان صاحب حدائق نیز از شخصیتهای وزین علمی و فقهی و اصولی شیعه بودهاند؛ امثال:- ملا مهدی نراقی (صاحب جامعالسعادات) پدر ملا احمد (صاحب معراجالسعاده)- سید علی طباطبایی (صاحب ریاضالمسائل) داماد وحید بهبهانی و پدر آیتالله العظمیٰ سید محمد مجاهد (مدفون در بینالحرمین کربلا)- علامه سید محمدمهدی بحرالعلوم، صاحب کرامات باهره و مدفون در مسجد شیخ طوسی در همسایگی حرم مطهر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام- میرزای قمی، صاحب قوانین الاصول، مدفون در قبرستان شیخان قم در همسایگی حرم مطهر حضرت معصومه سلام الله علیها- و ...افضل و مقدم بر همهی اینها، ایمان، اخلاق، فروتنی و تواضع، سعهی صدر، زهد و تقوای مثالزدنی آن مرد الهی بود که خاص و عام را شیفتهی خود ساخته بود۷۹ سال از خدا عمر گرفت، و سرانجام به مرض طاعون، جهان را وداع گفته، به جنتالفردوس پر کشید؛ علیرغم شیوع مرض طاعون، و کاهش شدید جمعیت شهر، طیّ یک تشییع باعظمت و پرشکوه، در حرم مطهر حضرت سیدالشهداء علیه السلام، رواق پایین پای شهدا (نزدیک قبور وحید بهبهانی و صاحب ریاض) به خاک سپرده شد. رضوان الله علیهم اجمعین مطالعهی بیشتر؛ رک: لؤلؤةالبحرین، یوسف بحرانی؛ غلبهی اجتهاد بر اخباریگری، محمدابراهیم جناتی؛ آقامحمدباقر وحید بهبهانی، علی دوانی؛ مشاهیر مدفون در کربلا، سلمان آلطعمه؛ و ...والسلام علیکم ورحمتالله وبرکاتهعلیرضا احمدی دهبالایی (ایلامی)دوشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ ؛ ۴ ربیعالاول ۱۴۴۸@shabnamshabna

