⭕️ محیط زیست جنوب ایران: از ضرورت غرامت متجاوز تا ترتیبات مدیریت آینده🔹 گزارشهای متعدد از آسیبهای…
انتشار: 2026/08/15 13:47 UTCدریافت: 2026/08/18 14:55 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/18 14:55 UTC
⭕️ محیط زیست جنوب ایران: از ضرورت غرامت متجاوز تا ترتیبات مدیریت آینده🔹 گزارشهای متعدد از آسیبهای گسترده به محیط زیست منطقه در طی جنگ اخیر، دو موضوع مهم و اساسی را مورد توجه تهران قرار دادهاست: نخست از جبران خسارات ناشی از تخریب زیستمحیط و آلودگی گسترده و دوم مدیریت آینده تنگه هرمز برای به حداقل رساندن آسیبهای محیط زیستی در منطقه.🔹 بر اساس اعلام مقامهای محلی در قشم حدود ۳۲ هزار مترمربع از نوار ساحلی و ۹۰ هزار مترمربع از سطح آبهای قشم را دچار آلودگی گسترده شدهاند و در سوی دیگر تنگه هرمز نیز حدود ۳۹۰ کیلومتر مربع از خط ساحلی جنوب عمان در نتیجه نشت نفت از یک نفتکش آسیب دیده، دچار آلودگی شدهاست. این آلودگیها تنها یک بحران زیستمحیطی موقت نیست؛ بلکه نقطه عطفی در طرح مطالباتی حقوقی و سیاسی برای بازتعریف ترتیبات امنیتی و مدیریتی در آبراهه هرمز است.🔹 از منظر حقوق بینالملل، جبران این خسارات نه یک توصیه اخلاقی، بلکه طبق اصول مسئولیت بینالمللی دولتها و رویههایی نظیر کمیسیون غرامت سازمان ملل (UNCC)، الزامی حقوقی برای متجاوزان و ذینفعان اصلی تجارت در تنگه هرمز است؛ مبنایی که زمینه را برای گنجاندن بندهای الزامآور زیستمحیطی در مدیریت آتی این آبراهه استراتژیک فراهم میسازد.🔹 آسیب عامدانه به محیط زیست توسط طرفهای درگیر در جنگ به عنوان یک قاعده آمره بینالمللی کاملاً منع شدهاست. مادههای ۳۵ و ۵۵ پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷ به کنوانسونهای چهارگانه ژنو هرگونه آسیب «گسترده، بلندمدت و شدید» به محیط زیست را صراحتاً ممنوع میکند. کنوانسیون منع استفاده نظامی یا هرگونه استفاده خصمانه از فنون تغییر محیطزیست نیز که در سال ۱۹۷۶ تصویب شد و ایالات متحده آمریکا عضو آن است هرگونه دستکاری یا تخریب محیطزیست به عنوان ابزار یا پیامد جنگ را ممنوع میسازد.🔹 قطعنامه ۶۸۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد مصوب ۱۹۹۱ صراحتاً مقرر کرد که عراق به دلیل تجاوز به کویت، از نظر حقوقی مسئول پرداخت غرامت برای «آسیبهای زیستمحیطی و تهیسازی منابع طبیعی» است.🔹 خلیج فارس دیگر توان تحمل تبدیلشدن به «قربانی خاموش» محاسبات نظامی و ژئوپلیتیک را ندارد. حجم بیسابقه آسیبهای واردشده، بیش از هر زمان دیگری ضرورت دو اقدام گریزناپذیر را گریزناپذیر میکند:1️⃣ ایجاد یک صندوق بینالمللی جبران خسارت زیستمحیطی با وصول مستقیم غرامت از متجاوزان و ذینفعان اصلی تجارت دریایی جهت پاکسازی سواحل و احیای زیستبومهای آسیبدیده.2️⃣ تعریف و اعمال یک سازوکار مدیریت و نظارت زیستامنیتی الزامآور در تنگه هرمز به رهبری کشورهای ساحلی منطقه، تا با جرمانگاری هرگونه اقدام نظامی یا خطای تجاری تهدیدکننده دریا، از تکرار این فجایع ناگوار و جبرانناپذیر در آینده جلوگیری شود.irna.ir/xjXZrn@SaMassoumi