📺 دروغِ ریشه‌های زبان عربی و عصر جاهلیت— چطور برای توجیه قرآن تاریخ‌سازی کردند؟(۱/۲)1️⃣ اصطکاک روش‌…

🤝 #فراخوان_نقد🔸جناب #محمد_موسوی_عقیقی، پژوهشگر مستقل و نواندیشِ مسلمان و اهل خیر و دستگیری، که علی‌رغم تفاوت فکری، پست‌های نقادانه و خیرانه‌ی ایشان را در حد بضاعت ناچیزمان منتشر کرده‌ایم و می‌کنیم، دقایقی پیش در آخرین پست کانال خود، مطلبی منتشر کرده‌اند که به نظر ما یکی از ضعیف‌ترین پست‌های ایشان در دفاعیه‌نویسی و توجیه‌گریِ احکام اسلام و قرآن بسود محمد بن عبدالله است. 🔸ما پیش از این در نقدآگین با انتشار دو مقاله‌ی بلند از نویسندگان مهمان (که یکی از آن‌ها به پادکستی مجزا بدل شد) به نقد متون ایشان پرداخته بودیم [پست‌های مربوط به نقد ایشان در انتها خواهد آمد].🔸دربارۀ متن اخیر منتشر شده در کانال ایشان، مناسب دیدیم از شما مخاطبان دعوت کنیم تا در بخش نظرات همین پست یا از طریق آیدی جناب اشکان [موجود در پستی که در بیوی کانال لینک داده شده]، نقدی منسجم، دقیق، وزین و مستدل بنویسید؛ تا ما از میان نقدها، بهترینِ آن‌ها را منتشر کنیم. این پیشنهاد را به‌مثابه نوعی تمرینِ تفکر انتقادی همراه با کنترلِ احساسات بنگرید؛ نه اینکه چند کلمه به نویسنده‌ی ارادت‌ورز به محمد و اسلام پرتاب کنید، و تصور کنید کار شاقی کرده‌اید.چرا زنان پیام‌آوراسلام دیگر حق ازدواج نداشتند؟#محمد_موسوی_عقیقی (۱) قرآن در آیه‌ی ۲۸و۲۹ سوره‌ی احزاب همسران پیام‌آوراسلام را مخیر می‌داند که میان مردان دیگر با شرایط مالی بهتر و محمد بن عبدالله(ص) انتخاب کنند تا اگر انتخاب‌شان مردان دیگر است، پیام‌آور آن‌ها را طلاق دهد. با وجود این حق انتخاب، هیچ‌یک از زنان، پیام‌آوراسلام را ترک نمی‌کند.(۲) مادر بودن در قرآن لوازمی دارد، از جمله این‌که مطابق آیه‌ی ۲۳ سوره‌ی اسراء حفظ حرمت مادر در هر شرایطی که باشد، لازم است و سخن گفتن با آن‌ها باید همراه نرم‌خویی باشد: «وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا».قرآن در آیه‌ی ۶ سوره‌ی احزاب، همسرانِ پیام‌آوراسلام را در حکم مادر برای مسلمانان قرار می‌دهد: «وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ»؛ چیزی که به اصطلاح امروزه «ام المؤمنین» نامیده می‌شود؛ یعنی زنان پیام‌آوراسلام، با تمام ضوابط فقهی‌اش، در حکم مادر هستند.(۳) دلیل اینکه همسران پیام‌آوراسلام در چنین جایگاهی قرار گرفتند این است که آن‌ها مانند دیگر زنان نیستند: «يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ» (احزاب : ۳۲). از همین رو قرآن در آیه‌ی ۵۳ سوره‌ی احزاب قانونی می‌گذارد که بعد از مرگ پیام‌آوراسلام، همسران‌اش دیگر نمی‌توانند با هیچ مردی ازدواج کنند.در مقابل این حکم، شاید برای این‌که جانب عدالت رعایت شود، پیام‌آوراسلام هم از ازدواج مجدد، تا زمانی که در قید حیات است، منع شد: «لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ» (احزاب : ۵۲). به عبارتی منع ازدواج، دوطرفه بود.🔻نقد موسوی عقیقی📕سایه و روشنِ اسارت: بازخوانی «قدرت، وحی و حقیقت» در حیات صفیه📕پرت‌ بودن روایت یا پرت‌ بودنِ روشِ نقد؟— نقدی بر دفاعیه‌نویسی‌های محمد موسوی عقیقی📺 نماز را به فارسی بخوانیم؟📻 زینتِ جنایت: زیباییِ صفیه، بازیچۀ مشاطه‌گرانِ دینِ سیف🔻زنان محمد📺 از ملکه تا کنیزِ محمد📺 چرا ازدواج با عایشه؟📺 «گناهِ» آمنه و «نبوغِ» خدیجه📺 زینب: زنی که محمد را شکست داد! 📺 تحلیل انتقادی جنگ خیبر 📺 ازدواج‌های محمد با زنان یهودی🔻زنان و اندامِ الله📕«الله و قانون» در خدمت قدرت— از «تحریم ربیبه» تا نظر به عروس📺 عدالت در قرآن!📻 بدعتِ [قرآنی - عباسیِ] تعدد، علیه حکمتِ [عیسویِ] تعهد— چگونه سقوط از «خدای عشقِ وفادارانه و محبت» به «خدایِ نکاحِ بی‌نهایت و شهوت»، آلِ علی را برانداخت؟🫖 قوریِ راسل: اللهِ جُنُب در شکار!📕طمع به عروس، نقض ده‌فرمان📺 نزولِ «سورۀ شمخانی»— اگر عقلانیتِ مدرن نبود📺 گناهی به نام زن بودن 📕حقوق زنان عرب قبل اسلام📕ضرورتِ ویراستاری و نشر آزاد نسخه‌های قرآن📺 امضای هوس‌رانی اسوۀ حسنه؟ 📺 «اعجاز اخلاقی/ادبی قرآن؟ قرآن را به فارسی بخوانیم!» .#زنان_و_اسلام➖➖➖🌾 @Naqdagin

نقدآگین pinned a voice message

📺 دروغِ ریشه‌های زبان عربی و عصر جاهلیت— چطور برای توجیه قرآن تاریخ‌سازی کردند؟(۲/۲)3️⃣ تناقضات جغرافیایی-زبانی: گسست میان زبان‌های سامی جنوبی، آرامی و قریشیادامۀ منطقیِ زیر سؤال رفتن افسانۀ «عدنانی-قحطانی»، بررسی وضعیت واقعی زبان‌شناختی و باستان‌شناسی جغرافیایی شبه‌جزیره پیش از اسلام است. اگر داستان سنتی درست بود، باید زبان حجاز و یمن همگونی می‌داشت؛ اما داده‌های واقعی زبان‌شناسی تاریخی، تناقضات زیر را آشکار می‌سازد:❌ گسست لغوی حمیر و قریش: زبان حمیر (در جنوب و یمن) و زبان‌های کتیبه‌ای جنوب عربستان، تفاوت‌های ساختاری و ریشه‌ای بنیادین با زبان حجاز و قریش داشتند و امکان ندارد یکی از دیگری به‌سرعت مشتق شده باشد.❌ ❌ پیشینهٔ واقعیِ شاعران نامدار موسوم به «جاهلی»:امرؤ القیس: از تنوخیان بود و زبان روزمره‌اش آرامی بود.الأعشى: از قبایل بکر بن وائل در الیمامه، متأثر از فضای آرامی.عمرو بن كلثوم: از قبیلهٔ تغلب در جزیرهٔ فراتیه (عراق)، که لسان منطقهٔ آنان آرامی-سریانی بود.النابغة الذبياني: متعلق به منطقهٔ نجد، که زبان آن ترکیبی پیچیده از حجازی ابتدایی، سریانی، قبطی و عبری جنوبی بود.خاستگاه جغرافیایی لغویان و مدونان: هیچ‌یک از تدوین‌کنندگان فقه، جامعین احادیث، یا نحویون و لغویان مکتب‌های بصره و کوفه، بومی مکه یا قریش نبودند؛ بلکه اکثرا از مناطقی چون خراسان بزرگ، فارس، الشام، و قلمرو نبطیان (مناطقی با غلبهٔ زبان‌های آرامی و سریانی) برخاستند.❓بنابراین، چگونه ممکن است در محیطی فاقد «زبان استاندارد و یکدستِ فصیح»، چنین حجم عظیمی از معلقات و شعر جاهلی با ساختار دستوری و لغوی کاملاً یکسان و مدون خلق شده باشد؟ 📌 این امر نشان می‌دهد که این اشعار نه محصول شفاهیِ دوران جاهلیت، بلکه حاصل تألیف، جعل و دست‌کاریِ استادانۀ راویان و لغویان در اواخر سدۀ دوم هجری (پس از مرحلۀ قواعدسازی و استانداردسازی زبان عربی) بوده‌است.🔺شواهد لغوی و نقشۀ جغرافیایی-زبان‌شناختی شاعران، امتداد منطقیِ نقدِ تبارشناسی اسطوره‌ای است. عدم وجود استاندارد مکتوب در حجاز پیش از اسلام، ثابت می‌کند که «شعر جاهلی یکدست»، یک بازسازی گذشته‌نگرانه در عصر عباسی بوده تا یک استاندارد زبانی پیشین را بشکل مصنوعی خلق کند.4️⃣ انگیزۀ الهیاتی-سیاسیِ انتحال: تقابل معتزله و اهل‌نقل و فرجامِ دادگاهی شدن طه حسین🔻ساختن این گذشتۀ موهوم لغوی و ادبی، بدون یک «نیاز مبرم ایدئولوژیک» در عصر عباسی رخ نمی‌داد. کشفِ علت ساخت شعر جاهلی، ما را به عمق نزاع‌های کلامی در قرن دوم و سوم هجری می‌برد:ظهور جریان عقل‌گرای معتزله: معتزله با بهره‌گیری از منطق و فلسفۀ یونانی، نظریۀ «خلق قرآن» (حادث بودن متن) را مطرح کردند. آنان اعجاز بلاغی و علمیِ مطلقی که برای متن قائل بودند را نقد کرده، تاویل عقلی را پذیرفتند و وجود عناصر متناقض یا واژگان غریب در متن را مطرح ساختند.پاسخ واکنش‌گرایانۀ «اهل نقل» (اهل سنت و جماعت): برای پاسخ به تشکیک‌های معتزله و اثبات اصالت، اعجاز لغوی و توجیه واژگانِ غریب‌القرآن، جریان سنتی نیازمند یک «شاهد زبانی و سند تاریخی» (پشتوانۀ لغوی) بود. در نتیجه، راویان اقدام به جعل اشعار و انتساب آن‌ها به شاعران جاهلی (مانند أمية بن أبي الصلت - شاعری که گفته می‌شد حنیفی بوده و مضامین قرآنی در شعرش وجود داشته) کردند تا ثابت کنند این ساختارها و واژگان در عصر جاهلیت شناخته‌شده و اصیل بوده‌اند.هنگامی که طه حسین با افشای این مکانیزم، کتاب «في الشعر الجاهلي» را منتشر کرد، الازهر موضوع را از یک بحث آکادمیک به فضای احساسی جامعه و منابر کشاند. تجمعاتِ خیابانی برپا شد، طه حسین به کفر، الحاد و وابستگی به استعمار انگلیس و فرانسه متهم گردید و کار به بازجویی‌های رسمی در دادستانی کشیده شد.🔻ترکیب این داده‌ها زیر چتر یک جهان‌بینی واحد روشن می‌سازد که: «تاريخ‌نگاری ادبی، لغت‌شناسی و تبارشناسی سنتی، حوزه‌های بی‌طرف علمی نبوده‌اند؛ بلکه زیرساختی مهندسی‌شده و ایدئولوژیک برای مشروعیت‌بخشی به متن، اثبات اعجاز لغوی، و حفظ اقتدار ساختار سنتی در برابر جریان‌های خردگرا به شمار می‌رفتند.»📺 طه حسین، خودکار قرمز و تصحیح  قرآن📻 قرآن در ترازوی «امر مطلق»— وحی الهی یا فروپاشیِ مفهومی؟📺 انتقادات فارابی به قرآن و محمد 📺 ابن راوندی، بزرگترین ملحد تاریخ 📺 مسیلمه کذاب کذاب بود؟📺 نسبت محمد با ده فرمان موسی📺 ناسزای ناموسی مقابلِ چالش📺 از «وزن شعری کاهنان» تا سوره‌‌های قرآن 📺 زبان اولیۀ قرآن سریانی بود📺 محمد قرآن را تفسیر نکرد!📺 آیا قرآن کار جمعی بوده‌؟📺 متشابهات و سوره‌های کوتاه— از سجع کاهنان تا قمع سائلان 📺 قبل از اسلام عرب‌ها بودند؟📺 ریشه‌های مبهم عباسیان و نقش آنها در شکل‌گیری اولیه اسلام📻 رمضان عباسی: مهندسی مناسک، ساخت یک امت📻جغرافیای قرآن علیه تاریخ‌سازی عباسی ➖➖➖🌾 @Naqdagin

نقدآگین pinned «📺 مسیحیان بازگشتش را پیش‌گویی کردند — او عیسی نبود (۱/۴) 🔸این ویدیو به بررسی یکی از تأثیرگذارترین و در عین حال فراموش‌شده‌ترین افسانه‌های جهان باستان یعنی «افسانه بازگشت نِرو» (Nero Redivivus Legend) می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این باور عمومی، ساختار…»

📺 هیرودس کودکان را نکشت!— واقعاً درباره مریم و حواریون چه می‌دانیم؟ (۴/۴)🌍 زبان‌ها، نسخه‌شناسی و میراث اتیوپیایی:این ۶۵ اثر آپوکریفایی در زبان‌های مختلف باستانی حفظ شده‌اند: یونانی، لاتین، قبطی (Copt - زبان مصریان باستان که به خط یونانی تغییر یافت)، سریانی (Syriac - بسیار نزدیک به آرامی گلیلی)، اسلاوی کهن (Old Church Slavonic)، و از همه مهم‌تر زبان «حبشی کهن» (Ge'ez/گئز - زبان لیتورژیک کلیسای اتیوپی).🔺برای نمونه، شاهکارهای عظیمی چون «کتاب اول اخنوخ» (1 Enoch) و «کتاب یوبیل‌ها» (Book of Jubilees) تنها به صورت کامل در زبان حبشی کهن (Ge'ez) باقی مانده‌اند (اگرچه قطعاتی از آن‌ها در طومارهای بحرالمیت / قمران / Qumran کشف شده است). کتاب اخنوخ نه تنها برای درک اندیشه عیسی، بلکه برای شکل‌گیری عرفان و تصوف یهودی (کابالا / Cábala) و مفاهیمی چون فرشته «متاترون» (Metatrón) حیاتی و بنیادین است.📚 پروژه عظیم ۷ جلدی آنتونیو پینیرو و نمایه بی‌نظیر آن:🔻پروفسور آنتونیو پینیرو از سال ۱۹۸۲ تیمی متشکل از ۲۳ متخصص بین‌المللی زبان‌های باستانیرا رهبری کرد تا این ۶۵ اثر را ترجمه و تحلیل کنند:جلد اول: اختصاص به مقدمه تفصیلی و بررسی مسائل عمومی و بسترشناسی این متون دارد.جلدهای دوم تا ششم: شامل ترجمه دقیق و انتقادی تمامی ۶۵ اثر از زبان‌های اصلی (آرامی، عبری، قبطی، حبشی، اسلاوی و سریانی) به اسپانیایی است.جلد هفتم (شاهکار نمایه): شامل ۴۰۰ صفحه نمایه تحلیلی و تخصصی (در ۳ ستون) است. این نمایه به پژوهشگر اجازه می‌دهد تمام مداخل الهیاتی (مانند خدا، روح‌القدس، گناه، دیو شناسی، شیطان، ابراهیم، و اسرائیل) را در تمام متون مقایسه کند و ارتباط آن‌ها را با کتاب مقدس عبری و ترجمه سپتواجینت (Septuaginta - ترجمه ۷۰ تن به یونانی) بسنجد.🔺 پینیرو تأکید می‌کند که این نمایه حتی از نسخه مشهور آمریکایی «چارلزورث» (Charlesworth) بسیار دقیق‌تر و کاربردی‌تر است.🎓 ضرورت فیلوپژوهی و تسلط بر زبان‌های باستانی:پینیرو در پایان گفتگو تأکید می‌کند که پژوهش علمی درباره منشأ مسیحیت بدون تسلط بر زبان‌های باستانی (لاتین، یونانی، آرامی، عبری، قبطی، سریانی و حبشی) غیرممکن است. ترجمه‌های ارائه‌شده در این مجموعه ۷ جلدی، دقیق‌ترین و وفادارترین ابزار برای محققانی است که می‌خواهند از افسانه‌ها عبور کرده و به حقایق تاریخی دست یابند.🌐 چتر استنباط نهایی:عیسی بن مریم، یک معلم و مصلح یهودی در بستر یهودیت دوره معبد دوم بود. فهم اصیل اندیشه عیسی و تکوین الهیات مسیحی و عرفان یهودی (کابالا)، تنها از طریق مطالعه ادبیات آپوکریفای عهد عتیق امکان‌پذیر است؛ متونی که پل رابط میان پیامبران کهن و عصر جدید بوده و پرده از بستر واقعی شکل‌گیری ادیان ابراهیمی برمی‌دارند. 📺 ریشۀ نفرتِ اسلام از یهود؟📺 کتاب مکاشفه یوحنا: رمزگشایی تاریخی از یک متن آخرالزمانی در بستر سیاست مدرن📺 آیا عیسای ناصری وجود خارجی داشت؟📕آیا رستاخیز مسیح یک رویداد بی‌سابقه تاریخی بود یا یک کهن‌الگو؟📺 عهد جدید یک ساختار ادبی بود 📺 عیسی: واقعیت یا «اوهمریسمِ» معکوس؟📕“فرزند خدا” در یهود/یونان📺 از خشم و شهوتِ الله تا ترفندهای پولس در کارگاه دین! 📺 ۸ دلیل مبنی بر اینکه مسیح یک «اختراع سیاسی» بود.#نقد_ادیان #نقد_مسیحیت➖➖➖🌾 @Naqdagin

📺 هیرودس کودکان را نکشت!— واقعاً درباره مریم و حواریون چه می‌دانیم؟ (۳/۴)🌐 چتر استنباط:بررسی سیر تحول متون نشان می‌دهد که مفاهیم کلیدی الهیات متأخر (مانند قداست مطلق و نقش واسطه‌گری مریم) حاصل فرایند جذب اسطوره‌های ادیان کهن و پاسخ به نیازهای نهاد کلیسا در قرون بعدی بوده‌اند. متون متقدم تاریخی گواهی می‌دهند که مسیحیت در آغاز، جنبشی کاملاً عاری از این سنّت‌های الهیاتی متأخر بوده است.3️⃣ ابهام در سیمای حواریون و تاریخ‌نگاری فاتحان: جایگاه پتروس و متون آپوکریفای جدید🌫 فضای مه‌آلود در تاریخ‌نگاری حواریون:پینیرو تصریح می‌کند که از منظر تاریخ‌نگاری علمی، ما درباره اکثر حواریون عیسی «تقریباً هیچ داده مستند و قطعی» در دست نداریم. حتی درباره «پتروس» (شخصیت محوری حواریون و نخبه گروه دوازده‌گانه)، اطلاعات تاریخی ما فوق‌العاده محدود و ناچیز است.📜 مرز باریک میان تاریخ واقعی و داستان‌پردازی متأخر:تنها اطلاعات تاریخی واقعی که از پتروس داریم، محدود به چند حکایت پراکنده در انجیل مرقس و اشاره مهم پولس در نامه‌هایش (به‌ویژه نامه‌ای به گلاطیان درباره نزاع شدید پولس و پتروس در انطاکیه بر سر پذیرش غیریهودیان و الزام به رعایت شریعت یهود) است. ❌ اما تمام داستان‌های مشهور و عامه‌پسند درباره پتروس—از جمله سفر او به رم، نبرد معجزه‌آسایش با سیمون مجوس (Simón el Mago)، داستان شهادت او، و فرضیه اسقف بودن او در رم و جانشینی کلمنت (Clemente)—همگی حاصل رمان‌های مذهبی و متون آپوکریفایی متأخر (Hechos de Pedro) هستند که از سال ۱۸۰ میلادی به بعد (بیش از یک قرن پس از مرگ پتروس) نگاشته شده‌اند.❌ برای نمونه، سنّت جانشینی کلمنت بعنوان اسقف رم، داستانی‌ست که نخستین بار در حدود سال ۲۳۰ میلادی شکل گرفته است. یعنی این ایده که پطرس او را بعنوان جانشین خود انتخاب کرده باشد، از سنت‌های متأخرتر (قرن سوم میلادی به بعد) نشأت می‌گیرد و لزوماً یک واقعیت تاریخی از زمان پطرس نیست، بلکه بیشتر نشان‌دهنده تلاش برای تثبیت خط جانشینی و اعتبار کلیسای رم است.⚔️ انحصار تاریخ‌نگاری توسط «مسیحیت پولسی»:پروفسور پینیرو یادآور می‌شود که قانون عهد جدید (Canon) حاصل متونی است که توسط «پیروزمندان میدان سیاست دینی» انتخاب و تدوین شده‌اند. همواره تاریخ را فاتحان می‌نویسند و در عهد جدید این امر به اوج خود رسیده است؛ الهیات حاکم بر عهد جدید، تماماً «الهیات پولسی» است که توانست جریان‌های رقیب، به‌ویژه «جامعه یهودی-مسیحی اورشلیم» به رهبری یعقوب (Santiago) و پتروس را حاشیه‌نشین و حذف کند. از این رو، بازسازی الهیات واقعی پتروسی یا درک حقیقت نخستین جامعه اورشلیم از طریق متون سانسورشده عهد جدید فوق‌العاده دشوار است.🔻برای رهایی از این فضای مه‌آلود تاریخی که حاصل بازنویسی تاریخ توسط مسیحیت پولسی است، مورخ نمی‌تواند تنها به متون عهد جدید یا روایت‌های قرن دوم بسنده کند؛ بلکه مجبور است به بستر اصلی اندیشه و تفکری بازگردد که عیسی و حواریون واقعی در آن پرورش یافتند؛ یعنی بستر تفکر یهودی در دوره معبد دوم و متون آپوکریفای عهد عتیق.🌐 چتر استنباط:سیمای تاریخی حواریون و ساختار کلیسای نخستین در زیر خروارها افسانه‌پردازی متأخر و سانسور الهیاتی جریان حاکم (مسیحیت پولسی) پنهان شده است. تنها راه دستیابی به واقعیت تاریخی، استفاده از نقد متنی صارم، واسازی (Deconstruction) روایات رسمی، و بازگشت به ریشه‌های اصیل یهودی عیسی و یارانش است.4️⃣ کلید فهم عیسی در ادبیات آپوکریفای عهد عتیق: تکامل تفکر یهودی دوره معبد دوم و پروژه عظیم آنتونیو پینیرو⏳ خلأ ۴۰۰ ساله در تاریخ‌نگاری الهیات یهود:ادبیات رسمی کتاب مقدس عبری (عهد عتیق) با پیامبرانی چون ملاکی و زکریا در دوران هخامنشیان (حدود سال ۴۲۵ قبل از میلاد، در زمان اردشیر دوم) پایان می‌پذیرد. 🔻اما عیسی در قرن اول میلادی می‌زیست. در این فاصله ۴۰۰ ساله میان پایان عهد عتیق تا ظهور عیسی، تفکر و الهیات یهودی دچار تطورات و تکامل‌های فوق‌العاده شدیدی شد؛ 📌 مفاهیمی چون شیطان، فرشتگان، معاد، رستاخیز، گناه اولیه، منجی (مسیا) و کیهان‌شناسی، در این ۴۰۰ سال شکل جدیدی به خود گرفتند.📜 ماهیت آپوکریفای عهد عتیق (Apócrifos del Antiguo Testamento):🔻متون آپوکریفای عهد عتیق شامل حدود ۶۵ اثر مکتوب هستند که بین قرن چهارم قبل از میلاد تا قرن اول میلادی نگاشته شده‌اند (این متون را نباید با آپوکریفای عهد جدید که از سال ۱۵۰ میلادی به بعد نوشته شدند اشتباه گرفت). 🔻این متون دقیقاً همان «حلقه مفقوده الهیاتی» هستند که عیسی براساس آن‌ها اندیشید و سخن گفت. 📌 بدون خواندن این متون، فهم کلام عیسی غیرممکن است، زیرا عیسی یک یهودی بود که در بستر «یهودیت دوره معبد دوم» (Second Temple Judaism) زندگی می‌کرد.(ادامه دارد)➖➖➖🌾 @Naqdagin