صحیفه سومين مرجع در تراث اهـل بيت(ع)(بخش نخست)پس از قرآن کریم و سنت پيامبر(ص)، صحیفه سومين مرجع د…
انتشار: 2026/08/09 18:37 UTCویرایش: 2026/08/12 01:00 UTCدریافت: 2026/08/12 01:00 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/12 01:00 UTC
صحیفه سومين مرجع در تراث اهـل بيت(ع)(بخش نخست)پس از قرآن کریم و سنت پيامبر(ص)، صحیفه سومين مرجع در تراث اهـل بيت(ع) به شمار مـى رود که تـوسط دو فرزند بزرگوارِ حضرت سجاد(ع) يعنى امـام مـحمدباقر(ع) و زيد شهيد، از آن حضرت روايت شده. امام باقر(ع) به نوبه خـويش، آن را بـر فرزند برومند خود، حضرت امـام جـعفر صـادق(ع)، املا فرمودند، و امام صادق(ع) صحيفه را بر عمر بن هارون ثقفى بلخى (درگذشته به سال ۱۹۴ق) امـلا و اقراء فـرمودند و در واقع اين عمر بن هارون، مجمع الاسانيدى اسـت كه روايتـگران صحيفه از او نـقل و روايت مـى كنند و نقش مهمى در ترويج اين كتـاب شريف داشته است. شيوخ بزرگوار و رجـاليان نـامدار متقدم، نجاشى، منتجب الدین، شیخ طوسى و ابن شهرآشوب، در كتاب هاى خود، به صحيفه سند رسانيدهاند و گروه بزرگى از عـالمان و حـديث شـناسان به توثيق آن پرداخته اند. پيشوايان زيديه هم به اين صحيفه ارجمند توجه داشته اند و نقل شده كه المتوكل على الله، پيشـواى يمـن، به تدريس صحيفه سـجاديه مـى پرداخته و مجلس درسى از براى اين كتاب شريف داشته است. در سدۀ چهارم، يعنى زمانى كه تشيع در خلال حكومت آل بويه مجالى براى نـفس كشـيدن يافته بود، روايات و اجازات صحيفه دوچندان شد و اين امر تا سدۀ دهم كه دولت صفوى بر بنياد مذهب شيعه اعلام موجوديت كرد، استمرار يافت. از اين دوره عنايت به كتابت و اجازت و ترجمه و شرح و تعليق صحيفه فزونی گرفت. در سـدۀ سـيزدهم چاپ هاى سنگى صحيفه در ايران و هـند، و تـرجمه آن به زبان فارسى، بسيار شد. سال ها پيش در يكى از مراحل بازسازى حرم مطهر رضوى(ع) در مشهد مقدس صندوقچه اى حاوى چند دستنوشت كهن دستياب شد كه در زمـان هـاى دور از آن يكى از مدارس فرقه كراميه در نيشابور بوده است. يكى از اين دستنوشت ها،,دستنوشت صحيفۀ سجاديه مـورَّخ ۴۱۶ق است كه اقدم نسخ یافت شده از صحیفه است. استاد كاظم مدير شانه چى، آن را تحقيق و به سال ۱۳۷۱ش در سلسلۀ منشورات بنياد پژوهـش هاى اسلامى آستان قـدس رضـوى(ع) در مشهد به چاپ رسانيدند.نسخههای صحیفه سجادیهعلامه شيخ آقا بزرگ طهرانى در کتاب شریف الذریعه الی تصانیف الشیعه ۶۴ شرح و ۱۱ حاشيه و ۶ ترجمه را بشرح آورده است. اما براساس آماری که فهرستگان نسخه های خطی ایران (فنخا) در جلد ۲۱ از ص۴۷۴ تا۵۸۶ گزارش می کند، بیش از۱۲۰ نسخه از ترجمه ها و شروح صحیفه و ۱۳۰۷ نسخه که تاکنون در کتابخانه های ایران شناخته شده از جمله همین نسخه ش ۴۳۴ موزه و کتابخانه آقای کاظمینی در این مجموعه کلان معرفی شده که این موضوع بر اهمیت و تواتر اسناد و صحت متن آن دلالت دارد.دعا، منبعى براى معارف الهیشناخت «صحيفه سجاديه «را میتوان گامى در جـهت آشنايى با «معارف اسلامی» دانست و در زمينه «عقايد» و «اخلاق» و «شناختهاى دينى» به آن مراجعه كرد. جهت شناخت دين، منابعى وجـود دارد اين مـنابع عبارتند ازقرآن كريم; احاديث پيامـبر (ص) و ائمـه عليهم السلام؛ دعاهاى معصومين عليهم السلام؛ خاصه ادعیه منقول از حضرت سجاد علیه السلام.علت رواج دعا خوانی دوره حيات امام سجاد عـليه السلام، يكى از سختترين و خفقان بارترين دورهها براى اهلبيت و ائمه عليهم السلام بود و محدوديتهاى بسيارى از سـوى امـويان براى امامان شيعه اعمال مىشد. از اين رو براى امام سجاد عليه السلام زمينۀ دايركردن جلسات بحث و تفسير و فـقه و عـلوم ديگر ميسر نبود. آن حضرت، بسيارى از معارف ناب اسلامى را در قالب دعاهاى صحيفه که حاوى ۵۴ دعاست بـيان داشـته است. در دعاهاى اين كتاب، ظريفترين مـباحثخداشناسى، هـستی شناسى، عـالم غيب و فرشتگان، رسالت انبيا، جايگاه پيامبر و اهـلبيت عـليهم السلام، فضايل و رذايل اخلاقى، مسائل اجتماعى و اقتصادى، اشـارات تـاريخى و سيره، تـوجه دادن بـه مظاهر قدرت پروردگار، يادآورى نعمتهاى مختلف خداوند و وظـيفه شكر و سپاس، آيات آفاقى و انفسى پروردگار، ادب و آداب دعا، تلاوت، ذكر، نماز و عبادت و دهها موضوع مهم ديگـر مطرح است. ظرف و قالب، قالب دعا و نـيايش است ولى مظروف، تبيين دين و ارزشـهاى اخـلاقى و معارف قرآنى و وظايف عبادى و آداب بـندگى اسـت.یادداشتی از دکتر اکبر ایرانیمدیرعامل موسسه میراث مکتوبمشاهده و خرید چاپ عکسیکهنترین نسخهٔ صحیفهٔ سجّادیّه📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب: t.me/mirasmaktoob%F0%9F%9B%8D فروشگاه میراث مکتوب:🌐 mirasmaktoob.net/%F0%9F%94%97 گروه حامیان میراث مکتوب:mirasmaktoob.net/hamian/

