https://www.chtn.ir/news/1405052501813/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8…

⭕️کاوانسراهای شریف‌آباد(بخش نخست)🖋 #رجبعلی_لباف_خانیکی 🔹منزل مهم شریف آباد در مجاورت روستای شریف‌آباد واقع در ۳۵ کیلومتری جنوب مشهد قرار داشت.از این روستا شاخهٔ فرعی راه ابریشم عبور می‌کرد، راهی که بعد از رباط فخر داود بین نیشابور و سنگ بست از مسیر اصلی راه ابریشم به سمت شمال جدا می‌شده و پس از عبور از رباط علاقبند به منزل مهم شریف‌آباد و سپس به رباطی به نام «کلمبه» در کنار آب چشمه چنار  می‌رسیده و احتمالا در آن منزل راه به دو شاخه تقسیم می‌شده است.شاخه‌ای  به سمت جنوب شرق که پس از عبور از «رباط بِش ساروق» و «رباط خاکستر» به «سنگ بست» واقع در نقطه طلاقی راه‌های جرجان، سرخس، نیشابور، ترشیز، زاوه، تون، هرات و باخرز با جاده ابریشم می‌رسیده و راه دیگری که به سمت شمال شرق از رباط کلمبه به رباط طرق و پس از آن به شهر نوقان یا مشهد کنونی می‌رسیده و سپس از محل کنونی خواجه ربیع از مشهد خارج شده و از طریق «پل شاهی» در کناره کشف‌رود به سمت شمال شرق پیش رفته و در منزل معروف به «رباط ماهی» به مسیر اصلی راه ابریشم پیوسته، به سمت سرخس، مرو، سمرقند، بخارا و در نهایت چین پیش می‌رفته است. اهمیت مکانی شریف‌آباد موجب شده که مجموعه‌ای از ابنیهٔ عام‌المنفعه برای رفاه مسافران، در آن منزل ایجاد شود.🔹سیاحان و سفرنامه نویسان دربارهٔ شریف‌آباد و کاروانسراهای آن به کرات نوشته و به شرح وضعیت آن‌ها پرداخته‌اند:«آلبرت هوتوم شیندلر» پژوشگر و کارشناس انگلیسی آلمانی نژاد که در سال۱۸۷۶م/۱۲۵۴خ به منظور کشیدن سیم تلگراف بین تهران و مشهد به شریف‌آباد آمده بود، نوشته است: شریف‌آباد چاپارخانه و دو کاروانسرا دارد که یکی از بناها شاه عباسی است (ارزیابی شیندلر در مورد تاریخ‌گذاری رباط اسحاق‌خانی  شریف‌آباد نادرست بوده زیرا آن رباط و رباط نظام‌الدوله متعلق به دوران قاجار است) و یکی دیگر ناتمام مانده و از بناهای نظام‌الدوله است. 🔹«سر پرسی سایکس» در سال ۱۹۰۲م/۱۲۸۱خ  نوشته است: در این مکان دو کاروانسرا وجود دارد و با وجود نزدیکی به مشهد از ناامن‌ترین و خطرناک‌ترین نقاط بین راه به شمار می‌رود. شاید دلیل ناامنی شریف‌آباد ازدحام مسافران و زایران بوده به گونه‌ای که «رنه دالمانی» که چهار سال بعد از سایکس در راه مشهد—نیشابور به شریف‌آباد آمده به دلیل پر بودن ظرفیت کاروانسرا، در خانه‌ای مسکن گزیده و صبح که از خواب برخاسته منظرهٔ شگفت‌آور اردوی زایران را دیده و نوشته است: تعداد آن‌ها چنان زیاد است که دشت را تا آنجا که چشم کار می‌کند، پوشانده‌اند. این زایران در گروه‌های پنج یا شش نفری دور هم گرد آمده‌اند و برخی نماز می‌خوانند و برخی مشغول وضو گرفتن هستند. اشخاص ثروتمند چادرهای سفید دارند که زنان خود را در آن‌ها جای داده‌اند، در حالیکه غلام‌بچه‌ها با دقت و حسادت پشت در چادرها نگهبانی می‌دهند و مراقب زن‌ها هستند. زایران به هزاران نفر می‌رسند که از چهار گوشهٔ ایران در مسیر سفرشان به این مکان آمده‌اند.🔹«خانلرخان اعتصام الملک» سفرنامه مفصلی به نام «سفرنامه خانلرخان» در چند فصل دارد که فصل چهارم آن تحت عنوان «روزنامه سفر قاین» از تاریخ ۲۵ ذیحجه ۱۲۹۳ تا ۲۱ صفر۱۲۹۶ ه.ق از سبزوار تا قاین را شامل می‌شود. خانلرخان در آن سفرنامه شریف آباد را این گونه توصیف کرده است:  «شریف آباد قلعه دارد مشتمل بر بیست خانوار. یک رباط سرپوشیدهٔ محکم خوبی با یک حمام خیلی خوب مرحوم اسحاق خان قرایی آنجا ساخته، یک ثلث از این قریه و قنات آنرا هم خریده، وقف به رباط و حمام کرده که صرف تعمیر مواجب حمامی و غیره شود اگر چیزی زیادی بیاید، به فقرای زوار بدهند. تولیت آن را به امام جمعهٔ مشهد داده است.چاپارخانه‌ای هم دارد. یک رباط خوش طرح هم مرحوم نظام‌الدوله حسن خان شاهسون بنا کرده است که در سمت جنوب و شرقی آن حجراتش ناتمام مانده است»🔹در اوایل سدهٔ چهاردهم ه.ق مفصل‌ترین توضیح را «اعتمادالسلطنه» در مورد شریف‌آباد نوشته و بناهای عام‌المنفعه مثل قلعه، قنات، کاروانسراها، حمام و چاپارخانهٔ شریف‌آباد را به تفصیل توضیح داده که در اینجا نوشتهٔ او در «مطلع الشمس» را در مورد کاروانسراها مرور می ‌کنیم:دو کاروانسرا در این قریه است. یکی از بناهای اسحاق خانی قرایی است مشتمل بر بیست و شش طاقنما، حجره ندارد. اصطبل بزرگی در آن ساخته و بنای رباط در کمال استحکام و متضمن شش برج است. کاروانسرای دیگر را مرحوم حسین خان شهاب‌الملک والی خراسان که بعدها ملقب به نظام‌الدوله گردید ساخته، دارای شش برج و بیست و دو حجره است که جلو هر حجره صفه ایست. در دو زاویه که در طرف درب کاروانسرا واقع است دو عمارت مربع خلوت مانند ساخته است. در دو زاویه دیگر، دو طویله بنا شده و در طرف بیرون کاروانسرا ده طاقنما و دو صفه کوچک در دو جانب درب کاروانسرا عمارت یافته است...🆔 @labbafkhaniki

🔺شریف آباد، منزلی پر ازدحام با امکانات رفاهی برای زائران و مسافران و پرجاذبه برای مستشرقان.⭕️کاروانسراهای شریف‌آباد#مشهد#کاروانسرای_شریف‌آباد#رجبعلی_لباف_خانیکی 🆔 @labbafkhaniki

📌خواجه بهاءالدین نقشبند در بازار بخارا به مستی برخورد کرد و از او روی برگرداند. مست گفت: ای خواجه من چنان که هستم خود را به مردم می‌نمایم، تو نیز چنینی؟پس خواجه به لرزه و گریه در افتاد و مکرر می‌گفت: تو از من بی‌ریاتری و مدت‌ها سخن آن مست یاد می‌کرد و می‌گریست!📚"شجاع شیرازی _  انیس‌الناس"🆔 @labbafkhaniki

⭕️بند گلستان (بخش دوم) 🖋 #رجبعلی_لباف_خانیکی 🔹سلطان ابوسعید گورکانی بعد از قتل گوهرشاد خاتون گویی با نیات خیر او هم به مخالفت برخاسته و درصدد انحراف و قطع آبِ املاک و مزارع آبکوه بر آمده که گوهرشاد بر مسجد گوهرشاد مشهد وقف کرده بود.او ساخت بند گلستان را به منظورِ مهارِ آب «رود طرقبه» مد نظر قرار داد تا امکان آبیاری املاک اربابی، املاک وقف و املاک خالصه (متعلق به خود) را در پایین دست بند فراهم کند. با مهار آب رودخانه طرقبه کشاورزانی که در بالا دستِ بند گلستان و بر دو طرف رودخانه مزارع و باغاتی داشتند و از گذشته‌های دور حق داشتند از مدارِ ۲۰روزه، ده روز آبِ رودخانهٔ طرقبه را برای زمین‌ها وباغ‌های دو طرف دره طرقبه و ازغد مصرف کنند و ده روز دیگر آب را جهت آبیاری اراضی مزروعی قریهٔ آبکوه به نهرهای منتهی به آن زمین‌ها رها کنند. آن‌ها ظاهرا بعداز احداث سد از آبِ رودخانه محروم شدند و این وضع مدت‌ها ادامه داشت تا این که در سال۱۳۰۰ ه.ق ناصرالدین شاه قاجار در سفر به مشهد مقدس برای گشت و گذار به روستاهای ییلاقی دره طرقبه رفت و  زمین‌ها و باغ‌های دو سوی رودخانه را خشک و بی‌درخت دید و علت را جویا شد به او گفتند: حقابهٔ ناچیز رودخانه که به باغ‌داران و زمین‌داران آن حوالی واگذار شده تکاپوی کشاورزی نمی‌دهد.🔹ناصرالدین شاه طی فرمانی مقرر کرد که: مادامی که آب برای زراعت و درختکاری باغات رعایا در داخل روستاها مورد نیاز است، رعایا الزام و اجباری برای دادن آب به بند گلستان و اراضی قریه آبکوه نخواهند داشت.در پی صدور آن فرمان مالکان به مرور در باغات و زمین‌های دو طرف رودخانه به کاشت درخت و زراعت پرداختند و مقدار زیادی از  آبِ رود طرقبه را از بند گلستان دریغ داشتند به گونه‌ای که از حجم آبِ پشت سد به شدت کاسته شد و نهرهایی که آب را از سر ریزهای بند به زمین‌های پایین دست هدایت می‌کردند از حَیز انتفاع خارج شدند و آسیاب‌های کنار نهر شیشه به دلیل نبود آب از گردش افتادند زیرا در تابستان و پاییز آب به بند گلستان نمی‌رسید؛ با این وجود سیلاب‌های زمستانی گاه بند را لبریز از آب می‌کرد و در سال‌های کم باران دریچه‌های خروجی بند را می‌بستند تا آبِ ذخیره در پشت سد قنات‌های قاسم‌آباد و امامیه را تغذیه کند. بنابر این بند گلستان اگر چه در ابتدا بیشتر به نفع شخصی سلطان ابوسعید گورکانی احداث شد اما در نهایت نقش آبخوان بعضی قنات‌های شهر مشهد را ایفا کرد و اکنون علاوه بر نقشی که در سر سبزی و اعتدال منطقه دارد یکی از جاذبه‌های گردشگری نزدیک مشهد محسوب می‌شود.🔹سد یا بند گلستان در ابتدا از نوع سدهای خاکی با مصالح آجر، سنگ، شفته آهک و ساروج در نقطه‌ای از درهٔ گلستان بر رودخانهٔ طرقبه ساخته شد که دو طرف دره به هم نزدیک شده و بدنه‌ها از نوع سنگ گرانیت بود و دماغهٔ سنگی پیش آمده در جلو بند از آن پشتیبانی و از رانش دیوارهٔ بند پیشگیری می کرد.در حال حاضر طولِ تاج ۱۳۰ متر، عرض تاج در کف رودخانه حدود ۲۵ و در رأس ۱۰/۵ متر و ارتفاع آن از بستر رودخانه ۲۱ متر است. تا سال۱۳۵۱خ طول تاج سد ۱۰۲ متر وارتفاع آن ۱۵ متر بود. در آن سال ضمن تعمیرات، حدود ۶ متر به ارتفاع بند افزوده شد و طول تاجِ بند از ۱۰۲ متر به ۱۳۰ متر و ارتفاع آن به ۲۱ متر افزایش یافت و نمای بیرونی دیواره بند با آجر آراسته شد.قبل از آن تغییرات خروج آب از بند به صورت سرریز صورت می‌گرفت اما طی سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۲ دریچه‌های خروجی در دیواره تعبیه شد.بند گلستان پس از انجام تعمیرات و تغییراتی در فروردین ۱۳۵۳خ افتتاح و به بهره‌برداری مجدد رسید در آن سال حجم آبگیری دریاچهٔ پشت سد ۲/۷ میلین مترمکعب  و عمق آن بین ۲۱ تا ۱۸ متر برآورد شده است.بند گلستان به عنوان یک اثر تاریخی از سال ۱۳۸۹خ در قالب پروژه‌ای مورد مطالعه و مرمت مجدد قرار گرفته و بعد از طی آن مرحله آبگیری و جهت بازدید عموم بازگشایی، فضاسازی و ساماندهی شده است. 📌این بند در سال ۱۳۸۱ به شماره ۵۹۳۳ در فهرست آثار ملی ثبت شده و اکنون به عنوان یک جاذبهٔ گردشگری و فضایی تفریحی مورد استقبال و مراجعهٔ گردشگران است.🆔 @labbafkhaniki

🔺سد گلستان، ابزار استثمار سلطان ابوسعید گورکانی، آبخوان برخی قنات‌های مشهد و یکی از جاذبه‌های گردشگری⭕️بند گلستان#بند_گلستان#رجبعلی_لباف_خانیکی 🆔 T.me/labbafkhaniki

معماری الموت؛ شاهکاری از عظمت، تنوع کاربری و شکوه سازه‌ای/ تشریح ابعاد سیاسی، سازه‌ای و فرهنگی دژ افسانه‌ای اسماعیلیان - خبرگزاری میراث آریا share.google/q7tJ7f5gCcuebvRN1