دکتر حکیم زاده؛ پدر آسایشگاهای ایران دکتر محمد رضا حکیم زاده پزشک ونیکوکار گیلانی اهل لاهیجان بود ک…

کهنه ماسوله؛ میراثی از روزگاران گذشتهمحوطه تاریخی خرابه های کهنه ماسوله که در آن کارگاه چلنگری ، معادن سنگ آهن وکوره های ذوب آهن کشف شده، در حدود شش کیلومتری شمال غربی تازه ماسوله ، در مسیر ماجلان_ خلخال اردبیل  قرار داردو از قرون گذشته تا اواخر دوره ناصرالدین شاه قاجار،یعنی سالهای دهه ۱۲۷۰ خورشیدی معادن سنگ آهن آن فعال بود و مرکزساخت وساز صنایع آهنی چون: داس وچاقو به شمار می آمد و به دیگر نقاط ایران ،به ویژه حونه ماسوله ، یعنی اردبیل ، زنجان وتبریز ارسال می شد. علاوه بر این، در دوره اول جنگ بین ایران وروسیه زمان فتحعلیشاه قاجار، در این محل گلوله های  توپ جنگی نیز ساخته  می گردید و به آن سوی رود ارس برای قوای عباس میرزا نایب السلطنه روانه می شد. کهنه ماسوله محل سکونت استاد کاران اولیه ماسوله نیز بود و در مجموع محل سکونت اولیه ماسوله ای هایی بود که بعدها به خاطر عواملی چون: زلزله یا طاعون سال ۹۴۳  قمری و متروک شدن،  به ماسوله فعلی یا همان تازه ماسوله کوچیدند. گفته می شود؛  ساکنین اولیه تازه ماسوله به غیر از مهاجرین آن ، از بومیان تالش منطقه وبه قولی از بومیان ماسال بودند که به تدریج بر اطراف بقعه عون بن علی علیه سلام وبازار فعلی ماسوله گرد آمدند و ماسوله فعلی را با آن معماری بی نظیرش که مشابه آن در اورامان تخت کردستان وچند نقطه دیگر  هم دیده می شود، در جوار ماسوله رودخان  بردامنه کوه ساختند.@guilan_ghadim

ماسوله؛ کوچک ترین شهر گیلانو دومین شهر زنده تاریخی جهان ماسوله(موسله) بلند ترین شهر گیلان وزیباترین شهر کوهستانی وپلکانی ایران ،در دامنه های شرقی کوههای تالش قرار گرفته و همچون نگین انگشتری بی نظیر در شمال ایران خود نمایی میکند.این سازه ارزشمند که به سبب نوع معماری خانه هایش شهرتی جهانی یافته،در حدود ۳۶ کیلومتری جنوب غربی شهر فومن واقع شده وبر دامنه کوه در جوار ماسوله رودخان قرار گرفته است.بافت تاریخی ماسوله فعلی یا همان تازه ماسوله ،دارای چهار محله اصلی( خانه بر، مسجد بر، اسد محله و کشه سر)به همراه چند صد باب خانه و مغازه،بازار چند طبقه و کاروانسرا ، حمام ، مسجد ،امامزاده ،چشمه واگو بوده ونشان از رونق وشکوفایی این شهرک درگذشته دارد. ماسوله با اهالی تالش نشین و همچنین شماری ازمهاجرین،از قدیم دارای شهرداری، مدرسه و تعدادی ادارات دولتی بوده و درگذشته به دلیل رونق تجارت خود و همچنین به دلیل قرار گرفتن در موقعیت تلاقی معابر کوهستانی میان گیلان ،طارم زنجان ،خلخال اردبیل و تبریز اهمیت فوق العاده ای داشته است.این شهر در سال ۱۳۵۴  طی شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و ثبت جهانی آن از سال ۱۳۹۰ در دستور کار قرار گرفت. ماسوله سال ۲۰۰۷ در میراث تاریخی یونسکو به طور موقت ثبت شد.گفتنی است؛ در مهر ۱۴۰۰ شواهد جدیدی از فرهنگ‌های پیش از تاریخ در ارتفاعات ۲۵۰۰ متری ماسوله کشف شد که نشان از قدمت بالای ماسوله دارد. براساس نظر باستان‌شناسان، یافته‌های جدید نشان می‌دهد که انسان حداقل از اواخر دوره مفرغ از این مناطق مرتفع به‌طور فصلی استفاده می‌کرد و شواهد دوره‌های آهن یک و آهن سه، دوره اشکانی، آل بویه، سلجوقی و ایلخانی نیز حاکی از تداوم این الگوی سکونتی درچندین هزار سال گذشته را دارد.@guilan_ghadim

قلعه رودخان؛ بزرگترین قلعه آجری ایراندژ تاریخی " قله روخون" یا قلعه" سکسار" یا قلعه "حسامی " از قلاع معروف وبزرگ آجری کشورمان بوده و یک دژ نظامی_دفاعی در شمال ایران محسوب می شود.این قلعه شگفت انگیز با مساحت ۲.۶ هکتار در بیست و دو کیلومتری جنوب غربی شهر فومن در منطقه قلعه رودخان واقع شده است.نام آن که به تالشی "قله روخون"، به گیلکی "قله روخان "و به فارسی" قلعه رودخان" خوانده می شود، در اصل "سکسار"(به قولی برگرفته از نام قوم باستانی سکا) است ‌ونامواژه تالشی "قله روخون "، نام آبادی پایین دست قلعه است و نه نام خود قلعه .همچنین گفته می شود؛ نامهایی چون: "هزارپله" و "صلصال" هم ربطی به این قلعه ندارد و نام قلعه صلصال واقع در لیسار تالش با نام این کهن دژ دچار خلط شده که باید در کتابها و یادداشت ها تصحیح شود .اما در رابطه با قدمت و سابقه تاریخی این قلعه باید گفت؛ به درستی مشخص نیست و اسناد و مدارک لازم در این زمینه وجود ندارد.طبق آزمایش های سالیابی باستانشناسی به احتمال بسیار زیاد در نیمه اول قرن هفتم هجری در فواصل بین سالهای  ۶۰۰  تا ۶۳۰  قمری در زمان حکمرانی خاندان اسحاقوندان فومن برای جلوگیری از تهاجم دشمن ساخته شده که بعدها  برای نخستین بار در فواصل بین سالهای  ۹۱۸  تا  ۹۲۱ قمری به دستور سلطان حسام الدین اسحاقی فومنی حاکم وقت گیلان بیه پس تجدید بنا شد واز آن پس قلعه "حسامی" خوانده شد.تعدادی معدودی از پژوهشگران هم بنای این میراث فرهنگی با ارزش را به  اوایل دوره اسلام نسبت میدهند و شماری نیز اعتقاد دارند که این بنای مستحکم و حیرت انگیز  پایه اولیه وسازه اصلی آن، در زمان ساسانیان یا اشکانیان بنا نهاده شده است. این بزرگترین قلعه آحری ایران که مدتها مرکز فرمانروایی امیران فومنی بوده و معماری بی نظیر نیز دارد ،شماری از پژوهندگان در آثار خود از آن سخن گفته اند. بعنوان نمونه رابینو کنسولیار سابق انگلیس رشت در کتاب گیلان خود وشادروان دکتر منوچهر ستوده نیز در کتاب از آستارا تا استارباد از آن سخن گفته اند. نگارنده هم در کتابی مستقل به نام قلعه رودخان ارباب قلعه ها به آن پرداخته است‌. بانو آذر صادقی نژاد باستانشناس تهرانی نیز در رابطه با این قلعه کتابی تحت عنوان "قلعه رودخان بزرگترین دژ گیلان" تدوین نموده است.@guilan_ghadim