● شریعت و مجازات: گفتوگوی موبد و ابالیشدر ماتیکان گجستک ابالیش، که گفتوگویی میان آذرفرنبغ و ابال…
انتشار: 2026/07/26 18:07 UTC
● شریعت و مجازات: گفتوگوی موبد و ابالیشدر ماتیکان گجستک ابالیش، که گفتوگویی میان آذرفرنبغ و ابالیش (احتمالاً فردی مانوی و معتقد به ثنویت) است، دربارهٔ شریعت هرمزد و مجازاتهای او پرسشی مطرح میشود. ابالیش میپرسد چگونه خدای خیر میتواند مجازاتهایی همچون اعدام، قطع دست و مانند آن را مقرر کند، در حالی که اینگونه کیفرها به اعمال خدای شرّ شباهت دارند. پاسخ موبد این است که اگر انگشت فرزندی را مار نیش بزند، پدر برای جلوگیری از مرگ او، آن انگشت را قطع میکند. این عمل نه از روی شرارت، بلکه عین خیرخواهی است. به همین قیاس، موبدانی که گناهکاران را تنبیه میکنند، در واقع آنان را به سوی خیر هدایت میکنند.حال این پرسش مطرح میشود که چرا غالب ثنویان از شریعت بیزارند و آن را ظلمی در حق انسان میدانند؟ بر اساس هستیشناسی ثنوی، خدای شرّ این جهان ناقص و شرور را آفریده و نور خدای خیر را در آن پنهان ساخته است. از این منظر، شریعت قانون خدای شرّ است که در پی سلطه بر اخگر الهیِ محبوس در جسم انسان است. به زعم ثنویانی همچون مانی، گناه محصول شرور این جهان است و ازاینرو، شریعت مجازاتی ناعادلانه به شمار میرود. به بیان دیگر، این طبیعت جسمانی انسان است که او را به گناه وامیدارد، نه اخگر الهیِ اسیر در بدن او.

