آیین «رو گرفتن» از نگاه جامعه‌شناختی✍️ قادر قادریپژوهشگر ارشد مسائل اجتماعی و کارشناس رسانهآیین‌های…

آیین «رو گرفتن» از نگاه جامعه‌شناختی✍️ قادر قادریپژوهشگر ارشد مسائل اجتماعی و کارشناس رسانهآیین‌های محلی، اگر صرفاً در سطح خاطره و فولکلور باقی بمانند، به‌تدریج از حوزه تحلیل اجتماعی حذف می‌شوند. رسم «رو گرفتن» در بین کردها از همین دست آیین‌هاست، رسمی که در نگاه نخست، نشانه‌ای از حیا یا عرف پوشش تلقی می‌شود، اما در لایه‌های عمیق‌تر، سازوکاری برای تنظیم رابطه، مدیریت صمیمیت و توزیع مسئولیت در خانوادهٔ گسترده بوده است. در روستا های کورد نشین خراسان، رسم «رو گرفتن» تنها به پوشاندن چهره محدود نمی‌شد، این آیین، مجموعه‌ای از آدابِ دقیق و ظریف بود که حضور زنِ تازه‌عروس را در فضای خانوادهٔ همسر تنظیم می‌کرد. از زمان عقد، عروس نه‌تنها در برابر مردان نزدیک داماد صورت خود را می‌پوشاند، بلکه شیوهٔ سخن‌گفتن، حضور در جمع و حتی میزان شنیده‌شدن صدایش نیز تابع قواعد نانوشته‌ای بود که معنای احترام را به‌شکلی عمیق منتقل می‌کرد.در این رسم، عروس با مردان اقوام شوهر روبه‌رو نمی‌شد و تا زمانی که هر یک از آنان با هدیه‌ای نمادین پذیرش خود را اعلام نمی‌کردند، «رو» داشت. اما این تنها سطح ظاهری آیین بود. لایهٔ پنهان‌تر آن، مدیریت صدا و کلام بود‌،به‌گونه‌ای که عروس حتی در مهمانی‌هایی که مردان اقوام شوهر حضور داشتند، مراقب بود صدایش به گوش آنان نرسد. اگر در اتاقی دیگر بود، سخن‌گفتنش را چنان تنظیم می‌کرد که شنیده نشود، گویی صدا نیز، همچون چهره، بخشی از حریم شخصی و حرمت رابطه محسوب می‌شد.نکتهٔ قابل‌توجه آن است که این محدودیت‌ها فقط به مردان ختم نمی‌شد. عروس، با زنان مسنِ طایفهٔ شوهر نیز وارد گفت‌وگوی مستقیم نمی‌شد. این سکوت، نشانهٔ بی‌اعتنایی یا حذف اجتماعی نبود، بلکه نوعی تعلیق محترمانه بود. عروس در جایگاهی میان «پذیرفته‌شدن کامل» و «حضور رسمی» قرار می‌گرفت، جایگاهی که به او اجازه می‌داد بدون شتاب، در بافت خانوادهٔ همسر حل شود. ارتباط، نه دفعی و فوری، بلکه تدریجی و مرحله‌به‌مرحله شکل می‌گرفت.در این چارچوب، «رو گرفتن» صرفاً آیین حیا نبود، بلکه سازوکاری فرهنگی برای تنظیم رابطه بود، سازوکاری که نه‌تنها نگاه، بلکه صدا و کلام را نیز شامل می‌شد. در منطق این رسم، شنیده‌شدن صدا به اندازهٔ دیده‌شدن چهره معنا داشت. هر دو، نیازمند زمان، اجازه و نشانهٔ پذیرش بودند. نزدیکی، حقی طبیعی و فوری تلقی نمی‌شد، بلکه پاداشِ رعایت مرزها و پذیرش مسئولیت به‌شمار می‌رفت.در فرهنگ کورد ها، زنانی که سال‌ها این آداب را رعایت می‌کردند، نه منزوی شمرده می‌شدند و نه کم‌اعتبار. برعکس، با عزت و وقار بیشتری شناخته می‌شدند. سکوت آن‌ها به‌معنای حذف صدا نبود نشانهٔ کنترل آگاهانهٔ حضور بود. جامعه می‌دانست که این سکوت، موقتی و معنادار است و بخشی از اخلاق رابطه به‌شمار می‌آید.امروز، بسیاری از این آیین‌ها از زندگی اجتماعی حذف شده‌اند، اما مسئله‌ای که آن‌ها حل می‌کردند همچنان پابرجاست. مرزها سریع فرو می‌ریزند، صداها فوری شنیده می‌شوند، و۸ صمیمیت پیش از شکل‌گیری اعتماد مطالبه می‌شود. بازخوانی «رو گرفتن» نه دعوت به بازگشت به گذشته، بلکه یادآوری این واقعیت است که احترام، فقط در دیده‌شدن خلاصه نمی‌شود گاهی در شنیده‌نشدنِ آگاهانه معنا پیدا می‌کند. جامعه‌ای که آیین‌های تنظیم‌کنندهٔ حضور و صدا را از دست بدهد، ناچار است هزینهٔ آن را در فرسایش اعتماد و اخلاق رابطه بپردازد.رسانه مردم فرهیخته بوانلو@buvanloo