مرگ بی‌سابقه‌ی زنبورهای عسل در آمریکا ، نقش کنه‌های مقاوم و ویروس‌هادر زمستان ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵، زنبوردا…

مرگ بی‌سابقه‌ی زنبورهای عسل در آمریکا ، نقش کنه‌های مقاوم و ویروس‌هادر زمستان ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵، زنبورداران تجاری ایالات متحده با یکی از شدیدترین تلفات ثبت‌شده در تاریخ پایش کلنی‌های زنبور عسل مواجه شدند. بر اساس پیمایش ملی انجام‌شده توسط Project Apis mزنبورداران تجاری به‌طور میانگین حدود ۶۲ درصد از کلنی‌های خود را بین ژوئن ۲۰۲۴ و فوریهٔ ۲۰۲۵ از دست دادند؛ رقمی که در مقایسه با حدود ۵۵ درصد تلفات سال پیش از آن، افزایش چشمگیری نشان می‌داد. این آمار به معنای آن نیست که ۶۲ درصد از تمام زنبورهای ایالات متحده از بین رفته‌اند، بلکه به میانگین درصد تلفات کلنی‌های تحت مدیریت زنبورداران تجاری در نمونهٔ پیمایش اشاره دارد.در پی این تلفات گسترده، پژوهشگران وزارت کشاورزی ایالات متحده به رهبریJay Evans و Zachary Lamasنمونه‌هایی از زنبورهای مرده، موم، گرده، عسل و انگل‌های موجود را از ۱۱۳ کلنی آسیب‌دیده در نقاط مختلف آمریکا جمع‌آوری کردند و مواد ژنتیکی این نمونه‌ها را برای شناسایی عوامل ویروسی، باکتریایی و نشانه‌های مقاومت ژنتیکی کنه‌های واروآ به کنه‌کش‌ها بررسی کردند.یکی از مهم‌ترین یافته‌ها، حضور گستردهٔ ویروس‌هایی بود که با کنهٔ واروآVarroa destructorارتباط دارند. واروآ علاوه بر ایجاد آسیب مستقیم، می‌تواند در انتقال و گسترش ویروس‌های بیماری‌زا در کلنی نقش داشته باشد؛ بنابراین مسئله صرفاً حضور کنه نیست، بلکه افزایش فشار بیماری و تسهیل انتقال عوامل ویروسی است. تقریباً تمام نمونه‌های کلنی‌های آسیب‌دیده شواهدی از این ویروس‌ها داشتند، و پژوهشگران ترکیب آلودگی واروآ و ویروس‌های مرتبط را یکی از مهم‌ترین عوامل تلفات دانستند.بخش نگران‌کننده‌تر ماجرا به مقاومت کنه‌های واروآ در برابر آمیتراز، یکی از مواد اصلی کنترل واروآ، مربوط می‌شود؛ نمونه‌های آزمایش‌شده شواهدی از این مقاومت نشان دادند. این وضعیت نمونهٔ روشنی از تکامل یک جمعیت تحت فشار انتخابی است: آمیتراز مستقیماً مقاومت را در کنه ایجاد نمی‌کند، بلکه محیطی می‌سازد که در آن کنه‌های حساس بیشتر حذف می‌شوند و کنه‌های دارای ویژگی‌های مقاومت، شانس بیشتری برای بقا و تولیدمثل می‌یابند؛ اگر این تفاوت مؤلفهٔ وراثتی داشته باشد، در نسل‌های متوالی به افزایش فراوانی آن ویژگی در جمعیت می‌انجامد.از نظر مولکولی، مکانیسم این مقاومت اکنون تا حد زیادی شناخته شده است. آمیتراز و متابولیت فعال آن به نام DPMF با اتصال به گیرندهٔ اکتوپامین نوع β2 که یکی از گیرنده‌های جفت‌شده با پروتئین G در دستگاه عصبی کنه است عمل می‌کنند و با مختل‌کردن انتقال عصبی، فلجی و مرگ کنه را رقم می‌زنند. جهش‌های نقطه‌ای مشخصی در ژن همین گیرنده، از جمله جهش Y215H که به‌طور مستقل در جمعیت‌های آمریکایی واروآ تأیید شده، و جهش N87S که در جمعیت‌های فرانسوی گزارش شده، ساختار گیرنده را به‌گونه‌ای تغییر می‌دهند که اتصال آمیتراز به آن ضعیف می‌شود؛ پدیده‌ای که در حشره‌شناسی کاربردی حساسیت‌زدایی در محل هدف نامیده می‌شود. اهمیت عملی این کشف در آن است که اکنون می‌توان با ژنوتایپینگ سریع و کم‌هزینه، سطح مقاومت را در یک زنبورستان پیش از شکست درمانی پیش‌بینی کرد، نه آنکه پس از مشاهدهٔ تلفات، متوجه بی‌اثربودن دارو شد.این بحران را باید در بستر تاریخی گسترده‌تری هم دید. پدیدهٔ تلفات سنگین کلنی برای نخستین‌بار به‌طور رسمی در زمستان ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۷ با نام اختلال فروپاشی کلنی(COD) مستند شد، سندرمی که با ویژگی خاص ترک ناگهانی کندو توسط زنبورهای کارگر، بدون باقی‌ماندن اجساد قابل‌مشاهده، مشخص می‌شد. بحران ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ از این جهت با آن پدیدهٔ کلاسیک تفاوت دارد که در اینجا شواهد روشنی از عامل زیستی مشخص، یعنی ترکیب واروآ، بار ویروسی و مقاومت دارویی، در دست است، در حالی که آن پدیدهٔ اولیه هرگز به یک عامل واحد یا حتی یک دستهٔ محدود از عوامل نسبت داده نشد و همچنان تا حدی معمایی باقی مانده است. این تفاوت از منظر روش‌شناسی علمی بااهمیت است: هرچه شبکهٔ علّی یک بحران زیستی شفاف‌تر شناسایی شود، امکان مداخلهٔ هدفمند مانند چرخش برنامه‌ای کنه‌کش‌ها برای کاهش فشار انتخابی، یا مدیریت تلفیقی آفات، بیشتر می‌شود؛ در حالی که وقتی عامل ناشناخته بماند، تنها می‌توان به اقدامات کلی و غیراختصاصی بسنده کرد.در نتیجه، اهمیت این رویداد تنها در حجم تلفات خلاصه نمی‌شود؛ این بحران نمونه‌ای روشن از تعاملِ انگل، عوامل بیماری‌زا، تنوع ژنتیکی و انتخاب طبیعی است -نمونه‌ای معاصر از آن که چگونه فرایندهای تکاملی می‌توانند در یک سامانهٔ زیستی واقعی، تحت فشار عوامل محیطی و انسانی، در مقیاس زمانی نسبتاً کوتاه قابل مشاهده باشند.خاستگاه :Original source of the report: Joanna Thompson, Science, 389(6756), 114–115 (2025)⚛ @AndisheKonim