به این بهانه سلام و عرض ارادت 🌺درباره‌ ضرب المثل معروف ترکی «حسن سوخدو دئیرمانو» و جایگاه حسن در مث…

به این بهانه سلام و عرض ارادت 🌺درباره‌ ضرب المثل معروف ترکی «حسن سوخدو دئیرمانو» و جایگاه حسن در مثل‌های مردم.....اخیراً کلیپی در برخی کانال‌های طارم از سنگ آسیاب برجا مانده از آسیاب آبی قدیمی روستای سیاهپوش منتشر شده که درباره‌ چرایی و پیشینه‌ ضرب‌المثل معروف «حسن سوخدو دئیرمانو» توضیح می‌دهد. انتشار چنین مطالبی ارزشمند، توسط آقا ولی کشاورز ادمین فعال، مخاطب شناس و حرفه ای کانال سیاهپوش جدا درخور تمجید و تشویق است، زیرا بسیاری از ضرب‌المثل‌های محلی، بخشی از حافظه‌ تاریخی و فرهنگی مردم ما هستند، اما اگر درباره‌ ریشه و معنای آن‌ها صحبت نشود، ممکن است به‌تدریج از یاد بروند. البته در کلیپ منتشر شده تاحدودی به فلسفه و چرایی این ضرب المثل پرداخته شده و من سعی می کنم با اطلاعاتی که درباره شخصیت نمادین حسن از دوست ادیب، نویسنده، شاعر و زبان شناس جناب آقای دکتر یونس قاسمی دندانپزشک اهل روستای مامالان طارم علیا دریافت نموده ام. مطلبی را به اشتراک بگذارم......درباره حسن سوخدو دئیرمانو واقعیت این است که در گذشته، آسیاب برای زندگی مردم اهمیت زیادی داشت، چون گندم باید به آرد تبدیل می‌شد و آرد، قوت و روزی خانواده‌ها بود. مردم می‌خواستند هرچه زودتر نوبتشان برسد، اما گفته می‌شود حسن، آسیابان بی‌نظم و شلخته‌ای بوده و آسیاب را درست اداره نمی‌کرد. مردم هم برای جلو افتادن، نوبت یکدیگر را رعایت نمی‌کردند. این بی‌نظمی و آشفتگی، کم‌کم در زبان مردم ماندگار شد و به صورت یک مثل درآمد.در نمونه‌ دیگری «حسن تَلَسیک» نیز در مثل ها ظاهراً به فردی عجول، بی‌قرار و بیش‌فعال اشاره داشته که رفتار و ویژگی‌اش آن‌قدر در ذهن مردم مانده و نام او به نشانه‌ای برای آدم‌های عجول تبدیل شده است.و در نمونه ای دیگر، وقتی رفتار خوب و بد از هم تشخیص داده نمی شود، اینجا هم حسن به داد مردم می رسد تا مفهوم سخن به سادگی و با سرعت منتقل شود. چه فرقی می کند حسن کئچل یا کئچل حسن؟؟ البته این نمونه ها تنها مخصوص زبان ترکی و فرهنگ طارم نیست. در زبان فارسی هم نمونه‌های فراوانی داریم؛ مانند:«حسنی به مکتب نمی‌رفت، وقتی می‌رفت جمعه ها می‌رفت»«حسن یک، حسن دو، حسن دنده‌به‌دنده، حسن، چرا نمی‌خنده؟»«کره‌الاغ کدخدا و حسنی» و .......در همه‌ این نمونه‌ها، «حسن» الزاماً یک فرد مشخص نیست، بلکه نامی آشناست که در فرهنگ عامه به یک شخصیت نمادین تبدیل شده است. گاهی نماد آدم بی‌نظم است، گاهی عجول و گاهی ساده‌لوح یا مدرسه‌گریز و در نهایت وقتی حسن به مثل و طنز تبدیل می شود چه فرقی می کند حسن کچل یا کچل حسن؟ضرب‌المثل‌ها فقط جمله‌هایی برای خندیدن نیستند، بلکه پشت هرکدام ممکن است داستانی از زندگی، شغل، رفتار، زیست و تجربه‌ مردم گذشته پنهان باشد که اتفاقا حتما هم همین گونه است. پرداختن به مثل‌هایی مانند «حسن سوخدو دئیرمانو»، یعنی حفظ بخشی از فرهنگ شفاهی و خاطره‌ جمعی برای نسل‌های آینده.کتابی که با کمک و مشورت تعدادی از دوستان عزیزم از سیردان و طارم، در دست نگارش دارم در تلاش هستم ضرب المثل ها، تیرینگه‌ها، عطل ها و مطل ها، اصطلاحات پر کاربرد قدیمی ترکی، آیین ها و رسوم مختلف از بِل باقلامای عروس گرفته تا نمایش کئچل اوغلوم از چاووش خوانی برای زوار تا ترانه های پرکاربرد و معروفی مانند تولوخ چالخاما و .... بنویسم ، یادآور شوم و برای آیندگان این دیار کهن ماندگار کنم. اگر نوشته نشود، من چه می دانم نسل آینده من، از بوزَنگ آرو ( Buzang ) یا خَرَنگز ( Kharangaz ) از پُهرَه، کالاه، تَشین، اَرخَج، دیلوفچه، نوخدا پولو، خوناخا و ..... چه مفهومی را دریافت خواهد کرد. اگر شما هم درباره‌ حسن، مثلی ترکی می دانید یا هر اصطلاح قدیمی یا آیین و رسمی قدیمی شنیده اید لطفا به اشتراک بگذارید.متن فوق از استاد #علی_علوی